Sven Ploem

Sven Ploem is radioloog in het Nijmeegse Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis.Hij heeft een doorlichtapparaat uitgevonden dat zes verschillende andere kan vervangen. Zijn vondst, waarvan nu een prototype wordt gemaakt, is een koppeling van bestaande technieken: hij zet robots en vliegtuigsimulatie in voor medische doeleinden.

Zijn idee ontstond uit ergernis: 'Het was in 1989, ik moest een onderzoek doen bij een oudere patiënt die bijna niets meer kon, deels verlamd was, en voor het onderzoek steeds anders moest liggen.'

De kern van zijn vondst is dat een schaalmodel van het doorlichttoestel met de handen wordt gemanipuleerd en daarmee het grote apparaat bestuurt. Zo hoef je geen joysticks te bedienen die afleiden van het observeren van het lichaam en het opsporen van afwijkingen via een monitor. Ploem: 'Een probleem van de huidige apparaten is dat ze veel assen hebben. Als ik mijn model - the master - op de tast beweeg, maakt het doorlichtapparaat - the slave - precies dezelfde bewegingen door toepassing van robot- en simulatietechniek. Door kleine motortjes in de assen en computerprogramma's voel je zelfs - als je het model beethebt - dat er een tikje wordt gegeven tegen het doorlichtapparaat.' Hij werkt verder met beeldversterkers die verwisseld worden middels een snelkoppeling: 'Door die gecombineerde toepassing kan één apparaat voor alle doeleinden dienen.'

We gaan naar de röntgenkamers. Een klassiek apparaat waar de patiënt voor moet gaan staan, wordt met vier verschillende joysticks bediend. 'Bovendien zijn al deze apparaten beperkt door die vorkvormige arm die langs twee kanten van de patiënt wordt geschoven. Mijn apparaat is van alle kanten toegankelijk,doordat de arm aan het plafond hangt.'

We gaan naar een andere kamer, waar de patiënt op een bed ligt dat heen en weer wordt geschoven. We tellen zes joysticks. Toch moet de patiënt steeds anders gaan liggen omdat de röntgenbuis een beperkt aantal bewegingen kan maken. Bij een apparaat voor hart- en bloedvaten zegt Ploem: 'Hier moet de patiënt vaak, met catheter en al, door vier mensen worden omgetild. Het apparaat kan niet het hele lichaam bereiken, dus eerst wordt het boven- en dan het onderlichaam gescand. Mijn toestel wordt duurder dan anderhalf à twee miljoen, maar het hoeft maar de helft van de tijd te worden gebruikt. We zouden van vijf naar vier à drie onderzoekkamers kunnen, want je werkt 20 à 40 % efficiënter. Het scheelt jaarlijks zes ton per onderzoekkamer.'

Hij schat de stralingsreductie op 15 à 25 %, vooral door een kortere onderzoeksduur (20 tot 25 %): 'Nu vragen we de patiënt vaak te wentelen; we moeten van verschillende kanten naar de ziekte kijken. Dat gaat bij mijn toestel mechanisch. De kans op een foutieve diagnose is kleiner en het is prettiger voor de patiënt, die nu een stroom aan commando's krijgt: 'Op uw linkerzij, nee, mevrouw linkerzij, niet uw rechter...''

Ploem ging op pad met zijn idee, maar vond weinig weerklank: 'Met de vinding was ik in zes maanden klaar. Daarna heb ik vijf jaar op alle bellen gedrukt van de gezondheidszorg. Een topman van een grote verzekering zei: 'Ik overleg niet met individuen.' Je kunt als een straatjongen weer vertrekken. Men wil meer kwaliteit voor minder geld in de gezondheidszorg. Nou, daar kom ik mee, maar ook de baas van stralingshygiëne op het ministerie stuurde me de wei in.'

Uiteindelijk kreeg hij steun van een grote röntgenfirma, die hem een kwart miljoen gaf voor het ontwikkelen van een demonstratiemodel en voor een presentatie op een congres in Wenen dit voorjaar. Daar heeft hij samen met de Nederlandse Orde van Uitvinders, die hem ondersteunt, de besturing getoond: 'Die werd door collegae en industrie laaiend enthousiast ontvangen.'

In 1993 kwam hij er op de Industrie Messe in Hannover achter, dat de kennis van Fokker op het gebied van simulatie (gebruikt bij vliegonderricht) bruikbaar was voor de besturing van doorlichtapparatuur.'

Fokker reageerde enthousiast, volgens Ploem omdat ze zo hun kennis voor de tweede keer kunnen afzetten: 'Bovendien is de markt voor doorlichtappatuur veel groter dan die voor simulatoren. Alleen al in ons land zijn er 180 ziekenhuizen. Fokker heeft via Economische Zaken subsidie gekregen voor het simulatie-gedeelte van dit project.'

Het röntgenbedrijf haakte echter af vanwege een investeringsstop. Volgens Ploem is het probleem dat de mensen die besluiten of ze er iets mee willen, dezelfde mensen zijn die de bestaande apparaten hebben gebouwd. 'Eigenlijk zet ik ze met mijn apparaat, dat zes andere types vervangt, in hun hemd. Maar ik heb inmiddels contact met een kleiner bedrijf.'

Ploem is ervan overtuigd dat zijn apparaat op de markt komt. 'Niet vanwege de kwaliteitsverbetering, maar vanwege de besparing. Ik heb het geluk dat het ontwikkelen van doorlichtapparatuur een verwaarloosd gebied is; al het geld is gestopt in het ontwikkelen van echo, computertomografie en magnetische resonantie. Wilhelm Conrad Röntgen heeft de stralen honderd jaar geleden ontdekt en sindsdien worden deze apparaten met knoppen bediend. Ik heb een enorm respect voor de handen; vandaar ook mijn vinding.'

Ploem (51) woont met zijn tweede vrouw en drie kinderen van middelbare school-leeftijd in een landelijke buurt in Cuyk. Tijdens zijn studie medicijnen in Leiden stortte hij zich in het race-roeien en was hij lid van het corps: 'Toen werd er nog gemept. Ik had tijdens de groentijd iedere dag hoofdpijn van de klappen en was blij dat ik er met onbeschadigde trommelvliezen uitkwam. Maar het positieve was dat er onderling echt gemeende interesse voor elkaar was.'

Hij komt uit een artsenmilieu: 'Mijn overgrootvader had een sanatorium in Indonesië en mijn vader was huisarts. Mijn oom Bas, die hoogleraar in Leiden was, speelde een grote rol bij enkele medische vernieuwingen en had een heel stimulerend effect op me.' Ploem loopt elk jaar de vierdaagse: 'Het voordeel van wandelen boven joggen is dat het minder inspanning kost. Veel van mijn denkwerk heb ik tijdens de vierdaagse gedaan.'

Bevriend radioloog P.A.G.M. Beelen over Ploem: 'Hij is zeer veelzijdig en ook volhardend. Ik kreeg toevallig net een blad van Philips toegestuurd, waarin staat dat zij ook met een multifunctioneel doorlichtapparaat met geïntegreerde bediening bezig zijn. Die hebben kennelijk dat idee opgepikt en zij hebben een geweldige power om hem in te halen. Het idee is heel goed; wij werken soms met apparaten met honderd knoppen. Het is natuurlijk veel beter als je je aandacht kunt geven aan datgene waar het om gaat. Bovendien is Ploems toestel efficiënter. Ik hoop heel erg dat hij het redt.'

'Wilhelm Conrad Röntgen heeft de stralen honderd jaar geleden ontdekt en sindsdien worden deze apparaten met knoppen bediend. Ik heb een enorm respect voor de handen; vandaar mijn vinding'