Nederlandse mariniers in Split willen 'naar boven'

KASTEL STARI, 20 JULI. Het ontbreekt de Nederlandse mariniers in het badplaatsje Kastel Stari nabij Split niet aan luxe. Zee, zwembad, een kamer in het Palace Hotel, televisie, een drankje aan de bar en volop zon. Hoewel het verblijf van nu al meer dan een week gerieflijk is, hadden de mariniers hun mouwen opgestroopt voor actie in Bosnië, een theater vol ontberingen in plaats van een opgetuigde werkvakantie aan de Kroatische kust.

“Voor mariniers is dit niks”, zegt battery captain J.P. Hengeveld van de mortiercompagnie, “echt niks.” De Nederlanders willen “naar boven”, hun huiselijke aanduiding voor het noordoosten, Bosnië-Herzegovina. Langs het water worstelen drie zonnebadende Nederlandse toeristen met andere problemen; pa verkeert op voet van oorlog met de gameboy van zijn dochter, moeder kan maar net haar sigaret van een vuurtje voorzien: “Jos, mijn aansteker is bijna leeg.”

Terwijl ruim driehonderd maten van Dutchbat naar huis verlangen, hunkeren 176 landgenoten bij Split naar een dag waarop ze naar Kiseljak - tussen Zenica en Sarajevo - kunnen reizen. De 154 mariniers en 22 landmachtmilitairen (radaropsporingsbatterij en voertuigonderhoud) gaan daar deel uitmaken van de snelle-reactiemacht van de VN die wordt gevormd door Franse, Nederlandse en Britse militairen. Kiseljak, waar een advance party al voorbereidingen voor de overkomst heeft getroffen, dient als springplank voor operaties die de VN-peacekeepers beter in staat moet stellen hun werk te doen. “Deze week moet er iets gebeuren”, zegt Hengeveld. “Wij zijn hier voor één ding gekomen, om naar Bosnië te gaan. Als de jongens in een hotel hadden willen zitten, waren zij daar wel met hun familie op vakantie naartoe gegaan.”

Van de Kroaten mogen de mariniers en ondersteunende eenheden van de landmacht naar Kiseljak vertrekken, maar de vereiste toestemming van de Bosnische Kroaten en de Bosnische moslims is er nog steeds niet. Door deze vertraging wordt de totstandkoming van de snelle-reactiemacht danig gefrustreerd.

Omdat hier als belangrijkste vijand de verveling op de loer ligt, is er een intensief trainingsprogramma opgesteld voor de mariniers. 's Ochtends en 's avonds fysieke training, tussendoor les. “Dat houdt ze scherp”, zegt eerste luitenant L. van Geffen.

Pag. 3: 'Knakken' tegen de verveling

Volgens kapitein Hengeveld hebben mariniers problemen met niks doen. “Je wilt ze ook niet naar hun kamer sturen om een boek te lezen. Daar hebben we ze niet voor opgeleid.”

Het programma zag er gisteren als volgt uit. 06.00: opstaan, ontbijt met eieren en jus. 07.00-08.00: sport. Meestal een duurloop en wat “fysieke geintjes” om de spieren te sterken. Knikken en knakken, zoals dat bij de mariniers heet. 08.00-08.45: tijdschriften lezen, soap kijken op tv, volume tijdens het RTL-journaal voluit. Het dreigement dat de Bosnische Serviërs iedereen zullen aanvallen die de moslims helpen, maakt geen indruk. 08.45: bevel: “In de benen”. De viertonner in voor wapendrills, EHBO- en verbindingslessen op een oefenterrein van de Fransen in de haven van Split. 12.30: lunch in het Palace Hotel. De middag kan door de meesten vrij worden besteed. 17.00-19.00: in twee groepen wordt beurtelings een uur gezwommen en een uur (besloten) gebriefd, over de situatie in Bosnië. In het extreem zoute water van de Adriatische zee zwemmen de Nederlanders enkele honderden meters zeewaarts en terug, doen ze een pittige krachttraining en besluiten ze met een partijtje waterpolo. Van Geffen: “Als je dit niet doet, raak je in een vakantiesfeer en gaan ze zich vervelen.” 19.30: appèl. Kapitein Hengeveld wijst erop dat in Nederlandse viertonners kinderen zijn betrapt op 'proletarisch winkelen'. Adjudant F. van Wieringen geeft details over de verlofregeling die, zoals het er nu naar uitziet, op 12 augustus van kracht wordt. De mannen kunnen vanaf dat moment twee weken op 'R & R' naar Nederland, waarbij in Bosnië een troepensterkte van 85 procent gegarandeerd moet zijn. Voordat de vrije avond aanbreekt, storten tientallen mariniers en militairen van de landmacht zich op de post uit Nederland.

Zodra Hengeveld toestemming krijgt om naar Bosnië te vertrekken, staan de Nederlanders na een reis van tweeëneenhalf uur in noordoostelijke richting in Tomislavgrad, waar de Fransen en de Britten al intensief hebben geoefend voor de snelle-reactiemacht. De Nederlanders staan al onder Brits commando. Ze zijn geïntegreerd in het negentiende regiment van de Royal Artillery. Na de tussenstop volgt een reis van vijf uur naar Kiseljak, Midden-Bosnië.

Naarmate de VN-troepen in Bosnië steeds verder in het nauw worden gedreven, lijkt de kans met de dag kleiner te worden dat de snelle- reactiemacht nog iets kan uitrichten om de opmars van de Bosnische Serviërs te stoppen. Hengeveld ziet toch mogelijkheden: “Gorazde is nog steeds open en we kunnen ook de weg naar Sarajevo open houden. De middelen die de Nederlanders daartoe ter beschikking staan, zijn lichte infanteriewapens (FAL en MAG), punt 50-mitrailleurs op YPR-voertuigen en 120 mm-mortieren.

Al in Kastel Stari hebben de Nederlanders de eerste weerstanden moeten overwinnen; die tegen hun aanwezigheid. Het hotelpersoneel heeft zijn reserves inmiddels laten varen, de plaatselijke bevolking buiten het hotel is niet gecharmeerd van alles wat naar VN en buitenlandse militairen riekt. De witte VN-auto's en groene legervoertuigen van de Nederlanders worden soms met stenen bekogeld, enkele keren rijden lokale tegenliggers met groot licht op militaire voertuigen af, om op het allerlaatste moment weer de eigen weghelft te kiezen. “Het zijn gelukkig maar incidenten”, aldus Hengeveld. Dat geldt echter niet voor de kreten Sieg Heil em Heil Hitler die de mariniers naar hun hoofd geslingerd krijgen, vooral door kinderen. “Ze moeten ons hier niet”, taxeert een marinier tijdens de zwempartij. “En dat zal daar, in Bosnië, wel erger worden.”

Om confrontaties met de plaatselijke bevolking te voorkomen, mogen de Nederlanders in hun vije tijd niet verder dan enkele honderden meters buiten het hotel komen. “Onlangs is er bij Trohir, niet zover hier vandaan, nog een Deense militair gelyncht”, zegt adjudant Van Wieringen. “Hij was met een meisje van hier meegegaan en door een paar jongens gevolgd.” De Nederlanders willen graag compleet en zonder gewonden uit Bosnië.

Bij het avondappèl pept kapitein Hengeveld zijn mannen op. Alle voertuigen zijn nog eens geïnspecteerd en in orde bevonden, meldt hij. “Als wij voorwaarts moeten, kunnen we voorwaarts!” Marinier der eerste klasse J. Noorloos is er ook klaar voor. “Wat extra tijd om hier de puntjes op de i te zetten is nuttig, maar het is nu wel mooi geweest.”