Kippen vallen lam neer op de gifgrond

OUD-BEIJERLAND, 20 JULI. Buiten de 'burgermaatschappij' stonden ze toch al, maar sinds vorige week zijn de bewoners van het woonwagenkampje in Oud-Beijerland ook letterlijk van de buitenwereld afgesloten. Rondom het terrein staan hekken met het opschrift 'Verboden toegang: verontreinigde grond'. De hekken zijn geplaatst, nadat vrijdag bekend werd dat de grond en het grondwater ernstig zijn vervuild met koper, zink en lood.

De bewoners van de zeven wagens op het kampje zijn bang. Woensdag is het loodgehalte in hun bloed onderzocht. Volgende week krijgen ze de uitslag. Lichamelijke klachten hebben ze allemaal. Gerrie van der Ham toont het exceem en de zweren op haar armen. Allemaal zeggen ze te lijden aan keelinfecties, ontstekingen van de luchtwegen en diarree. “Ik woon hier pas sinds een maand”, zegt Corrie Blok. “Mijn kind van drie was nooit ziek. Nu heeft hij volgens haar ontstekingen aan zijn keel en aan zijn pik.” Zelfs de kippen op het terrein “vallen zomaar lam neer”.

In 1979 werd het kampje aan de Ruisschenweg in gebruik genomen, de negentien bewoners - allemaal familieleden van elkaar - leefden onder meer van de autosloop en van het winnen van lood uit oude kabels. Ook verzamelden ze grote hoeveelheden afval en lorren, waaruit ze het bruikbare materiaal sorteerden.

In 1989 constateerde de provincie Zuid-Holland dat het leidingwater op het kamp met olie was vervuild. Een deel van de pvcwaterleidingen is daarop vervangen door koperen buizen. Ook de bodem werd onderzocht. “Daaruit bleek dat er slechts sprake was van een overdosis zink”, stelt E.J. Harmsen, hoofd Openbare Werken van de gemeente Oud-Beijerland. Een tweede onderzoek gaf “geen aanleiding tot verontrusting of tot nadere maatregelen”.

Wel mochten als gevolg van verscherpte milieuwetgeving de bewoners voortaan geen auto's meer op het terrein slopen of metalen verbranden. “Dat verbranden deden de mannen”, zegt Gerrie van der Ham. “Ze haalden lood uit kabels en metaal uit autowielen. Niet alleen ons soort mensen deed dat, maar de boeren ook.” Toch gingen volgens de gemeente Oud-Beijerland ook daarna de afvalverbrandingen door. “Je weet hoe het gaat”, zegt Mariska van Dienst (17). “Je haalt ergens een bankstel en opeens heb je er vijf. Ook mensen uit de omgeving stortten hier gewoon hun grofvuil. En omdat ons afval nooit werd opgehaald, verstookten we het zelf.”

In de loop der jaren raakte het terrein zo vervuild dat de vrouwen er genoeg van kregen. Gerrie van der Ham weigerde nog langer haar stageld te voldoen, zolang de gemeente niet zou ingrijpen.

Een recente afvalverbranding en de toenemende vervuiling van het terrein waren voor de gemeente Oud-Beijerland aanleiding in april over te gaan tot een grootscheepse opruimactie, zo stelde het gemeentebestuur vorige week. De bewoners deden daar 'constructief' aan mee.

Twee weken lang verzamelden de broers, zusters en zwagers Van der Ham met hun partners en kinderen al het zwerfvuil in het beboste terrein, wat resulteerde in een stuk of 25 containers met lorren, metaalresten, hout, plastic, autobanden, glaswerk en chemisch afval. Daarna zijn de as- en verbrandingsresten van de voormalige stookplaatsen verwijderd. “Met de blote handen hebben we daar in gezeten”, vertelt Gerrie van der Ham. “Op verzoek van de gemeente hebben we er het lood en het rubber uitgehaald. Dat stond netter, zeiden ze. Dat die boel allemaal vervuild was, wisten we toen nog niet.”

E.J. Harmsen van de gemeente Oud-Beijerland heeft een andere lezing. Volgens hem bleken er tijdens het verwijderen van de afgeschraapte grond kabels en leidingen in de grond te zitten die de milieudienst er zelf niet uit kon trekken. “Aan de bewoners is toen verzocht die resten met hun gereedschap af te knippen en in de containers te gooien. Misschien deden sommigen dat ook wel zonder tang.”

De asresten verdwenen in zes containers die op het terrein bleven staan. Begin juli bleek uit een analyse van de asresten dat deze ernstig vervuild waren. De gemeente liet de containers met zeil afdekken. Vorige week zouden ze worden weggehaald. “Er kwamen twee man van de gemeente, maar die wilden één container laten staan”, zegt Gerrie van der Ham. “Onze mannen hebben die kerels toen van het terrein af geslagen.” Even later keerde het tweetal terug, vergezeld door een aantal agenten. Opnieuw ontstond er een handgemeen. “Ik heb toen de boel gesust”, zegt Gerrie. “Maar mooi dat ook die laatste container dezelfde avond nog is weggehaald.”

Vorige week kregen de bewoners te horen dat ook de afgegraven grond ernstig vervuild is met zware metalen. Over drie weken wordt de uitslag bekend van een vervolg-bodemonderzoek door de Milieudienst Zuid-Holland. Afhankelijk daarvan zal worden bepaald of het hele terrein gesaneerd zal worden. “We drinken nog steeds ons leidingwater”, zegt Corrie Blok. “Zou dat ook al gevaarlijk zijn? We weten het niet, we weten niets.” Haar man wilde al vertrekken met zijn woonwagen, maar Corrie kon hem nog op andere gedachten brengen. Eén ding is zeker, het liefst zouden ze met zijn allen op hun vertrouwde terrein blijven wonen. “Als we weg moeten, douwen ze ons tussen de huizen”, zegt Gerries broer Karel. En dat is het laatste wat hij wil. “Dan maar allemaal dood”, zegt hij. “Want dat moet ooit toch gebeuren.”