Industrie stort zich op snelgroeiende markt voor zelfdiagnose

De wereldwijde markt voor zelfdiagnose, variërend van zwangerschapstesten tot HIV-testen voor thuisgebruik, groeit explosief. Het voedings- en wasmiddelenconcern Unilever is met zijn dochter Unipath een van de grootste spelers op deze markt. Unipath, net tien jaar oud, is 's werelds grootste fabrikant van zwangerschapstesten.

BEDFORD, 20 JUNI. De grootste fabriek van zwangerschapstesten in de wereld, Unipath, barst uit zijn voegen. In de gebouwen, verspreid over een bedrijventerrein in het Britse plaatsje Bedford, is niet genoeg ruimte om jaarlijks tientallen miljoenen Clearblue-zwangerschapstesten te produceren en een groeiend leger van researchers en marketeers te huisvesten. De Unilever-top heeft daarom de bouw goedgekeurd van een hypermodern complex in een nabij gelegen science-park dat het uitdijende personeelsbestand moet opvangen. “Unipath staat aan de vooravond van een ingrijpende verandering. Onze strategie voor de komende jaren is groei, groei, groei”, zegt dr. Leendert Staal, de Nederlandse chemicus die na een carrière binnen Unilever-research vanaf 1993 het Britse bedrijf leidt.

De Brits/Nederlandse multinational koestert hooggespannen verwachtingen van het anticonceptie-systeem voor thuisgebruik dat Unipath de afgelopen jaren in het diepste geheim onder de codenaam Utopia ontwikkelde. Eind dit jaar wordt het apparaatje, voorlopig het 'Unipath Personal Contraceptive System' (UPC-systeem) gedoopt, in Groot-Brittannië op de markt gebracht, in 1996 volgt de rest van de wereld. De merknaam van het anticonceptie-apparaat houdt Unipath nog geheim. Die zal worden onthuld tijdens de grootschalige introductie van het systeem, dat eruit ziet als een gestyleerde brillenkoker.

Vijftien jaar onderzoek en honderden miljoenen guldens investeringen gingen vooraf aan de ontwikkeling van het UPC-systeem dat 'traditionele' vormen van geboortebeperking als pil en condoom volgens Unilever kan aanvullen. Unipath verwacht zeer grote vraag naar het handzame apparaatje waarmee iedere vrouw tot op de dag nauwkeurig haar vruchtbare en onvruchtbare periode kan bepalen tijdens de maandelijkse cyclus. Binnen vijf jaar zal de omzet - Unipath houdt het cijfer uit concurrentie-overwegingen geheim - verdubbelen, verwacht dr. Staal. Het interne personeelsblad Uniview rept zelfs van een 'zeven keer zo grote produktie'.

Testen voor zelfdiagnose zijn niet nieuw - al een jaar of tien zijn er effectieve zwangerschapstests op de markt. Maar het afgelopen jaar is deze markt in een stroomversnelling gekomen. Farmaceutische giganten als Glaxo Wellcome en SmithKline Beecham zien de produktie van testen voor zelfdiagnose als een belangrijke activiteit. De oudere consument vraagt naar testen voor cholesterol-, bloeddruk en bloedglucoseniveau, vrouwen willen effectieve vruchtbaarheids- en zwangerschaptesten.

Zelfdiagnose voor verschillende types kanker en seksueel overdraagbare ziekten komt steeds vaker voor. Het Amerikaanse concern Johnson & Johnson is van plan in de Verenigde Staten zelfs een HIV-test voor thuisgebruik op de markt te brengen. Deze HIV-testen zijn zeer omstreden bij artsen die vinden dat ze eigenlijk onder medische begeleiding moeten gebeuren. Een positief testresultaat behoeft onmiddellijke medische attentie. Unipath zal om die reden geen HIV-zelfdiagnose op de markt brengen, hoewel het bedrijf wel de vereiste techniek in huis heeft. “Het is iets heel anders wanneer een vrouw met een test ontdekt dat zij zwanger is, dan wanneer iemand thuis ontdekt dat hij of zij geïnfecteerd is met het HIV-virus”, zegt Leendert Staal.

De consument houdt steeds scherper zijn of haar gezondheid in de gaten en dat wakkert de vraag naar zelfdiagnose aan, meent Steph Senior die de marketing-activiteiten van Unipath leidt. “Dit geldt speciaal bij vrouwen, wier leven sterk wordt beïnvloed door de hormoonniveaus in hun lichaam. Wij verkopen systemen die vrouwen de informatie verschaffen om al dan niet actie te ondernemen.”

Maar de vraag naar effectieve testen beperkt zich niet tot zelfdiagnose. Ook de markt voor testen die onder medische begeleiding worden gedaan, groeit razendsnel. Steph Senior: “In de VS groeit de markt voor snelle diagnose van streptokokken (bacteriën die bij voorbeeld keelpijn veroorzaken) razendsnel doordat moeders weten dat die testen er zijn. Ze gaan naar de dokter en eisen dat hun baby getest wordt.” De behoefte aan klinische testen voor seksueel overdraagbare ziekten en infecties groeit snel doordat artsen hun patiënten sneller willen voorzien van informatie. Bij geslachtsziekten is het van groot belang om zo snel mogelijk te reageren. Unipath verkoopt veel testen voor de geslachtsziekte chlamydia, die bij verwaarlozing onvruchtbaarheid bij vrouwen kan veroorzaken.

De vraag dringt zich op wat een voedings-, wasmiddelen en toiletartikelenconcern als Unilever te zoeken heeft op deze markt die vooral het domein is van farmaceutische concerns. Staal wijst erop dat Unilevers onderzoekslaboratorium in Groot-Brittannië, Colworth House, voorop loopt in microbiologisch onderzoek en in het bijzonder de detectie van hormonen en eiwitten. De Unilever-top zag begin jaren tachtig niet alleen bij voeding kansen om in te spelen op de gestegen aandacht voor gezondheid bij consumenten. Het concern besloot in 1983 tot oprichting van Unipath, dat zich moest richten op technologieën die het consumenten mogelijk maakt zelf thuis diagnoses te verichten.

Unipath's eerste wapenfeit was het op de markt brengen van de zwangerschapstest Clearblue in 1985. Het bedrijf introduceerde een eenvoudige test, in plaats van de vroegere 'chemiedozen', en boorde daarmee een volledig nieuwe markt aan. De vroegere zwangerschapstesten duurden minstens 2 uur en waren moeilijk te interpreteren. De eerste versie van Clearblue gaf binnen een half uur uitsluitsel. Binnen enkele maanden veroverde Unipath een kleine veertig procent van de Britse markt. In 1988 volgde een tweede versie van Clearblue die de wachttijd terugbracht tot drie minuten.

Concurrenten van Unipath als Akzo-dochter Organon volgden snel met vergelijkbare systemen. Organon kwam met een nieuwe versie van Predictor, dat in Nederland nu de meest verkochte zwangerschapstest is. Maar Clearblue van Unipath is leider op de wereldwijde markt voor zwangerschapstesten, die in zijn geheel goed is voor een jaarlijkse omzet van circa 640 miljoen gulden. Marketeer Steph Senior: “De dubbele groeicijfers van de afgelopen jaren zijn in de geïndustrialiseerde wereld iets teruggevallen. De grootste groei is nu te zien in de 'emerging markets' in Azië en Latijns-Amerika.”

Het succes van Unipath is volgens Senior naast 'superieure' techniek te danken aan de marketingkracht van Unilever. Als enige fabrikant voert Unipath een internationaal merk, onder namen als Clearblue, Clearview (professionele zwangerschapstest) of Clearplan (vruchtbaarheidstest). Het is moeilijk om de merkbekendheid van zwangerschapstesten bij de consument op te voeren, omdat een vrouw maar gedurende een beperkte periode bezig is zwanger te worden. Unipath tracht daarom ook bij de medische professie een sterk imago op te bouwen.

Bovendien versloeg Unipath de concurrentie door sneller dan andere bedrijven een aantal essentiële octrooien voor de zwangerschapstest-nieuwe-stijl te deponeren. Op 20 juni 1980 en 27 april 1987 deponeerde Unilever twee octrooien, één voor de antilichamen die de hormonen in de urine binden en één voor de techniek van de striptest zelf. Uit gegevens van Unipath blijkt dat de concurrentie daarbij achter het net viste. Zo deponeerde Akzo-dochter Organon vergelijkbare octrooien op respectievelijk 20 juli 1980 en 28 juli 1987. Bij het Utopia-onderzoek werd later gebruik gemaakt van deze twee octrooien.

Naast zwangerschapstesten zag Unipath, net als de concurrentie, andere mogelijkheden voor zelfdiagnose. Het bedrijf speelt in op het feit dat steeds meer mensen in de westerse wereld problemen hebben om kinderen te krijgen. Met de thuistest Clearplan One Step kunnen vrouwen exact bepalen wanneer de eisprong plaatsvindt, en ze dus het meest vruchtbaar zijn.

Pag. 13: 'Utopia' geeft volledige informatie

In de westerse wereld heeft een op de zes paren problemen met het krijgen van kinderen en duurt het een jaar of langer voordat de vrouw zwanger wordt. Veel tweeverdieners stellen de beslissing om kinderen te krijgen uit of hebben het zo druk dat de partners niet aan regelmatig vrijen toe komen. Staal: “De markt voor vruchtbaarheidstesten is nu nog aanzienlijk kleiner, maar het potentieel is minstens zo groot, misschien wel groter dan van de zwangerschapstesten.”

Clearblue en Clearplan waren de eerste twee stappen in een veel ambitieuzer project van Unipath. Al sinds begin jaren tachtig werkten wetenschappers van Colworth, het Britse researchlab van Unilever, aan een onderzoek dat uiteindelijk leidde tot project-Utopia: een systeem waarmee vrouwen volledige informatie over hun vruchtbaarheid konden krijgen. Steph Senior, hoofd marketing van Unipath en leider van het UPCS-project: “Mensen plannen hun baby's tegenwoordig.”

De kiem van het Unipath Personal Contraception System (UPC-systeem), waarvan Unilever de merknaam nog geheim houdt, werd 15 jaar geleden gelegd. Toen zette de Wereld Gezondheids Organisatie (WHO) een werkgroep op die een doe-het-zelf methode voor natuurlijke geboorteperking moest ontwikkelen. De WHO-onderzoekers stuitten al snel op grote moeilijkheden. De vrouwelijke vruchtbaarheidcyclus was veel ingewikkelder dan aanvankelijk was gedacht. De vruchtbare periode kon niet eenduidig worden gemeten omdat de vrouwelijke cyclus op maandelijkse basis varieert en geen twee vrouwen gelijk zijn. Colworth, één van de onderzoekscentra die participeerde in het WHO-onderzoek, zette het onderzoek evenwel voort.

Een groot aantal van de dertig werknemers die Unipath bij de oprichting in 1984 telde waren afkomstig van Colworth. Pas vijf jaar later boekte Unipath een doorbraak met de ontdekking van de Rapid Assay Technologie (RAT), die de meting van hormonen mogelijk maakt.

Uit marktonderzoeken bleek Unipath de afgelopen jaren dat de potentiële makt voor het UPCS-apparaat groot was. Uit deze verkenningen was Unipath gebleken dat 15 tot 25 procent van de vrouwen ontevreden is over de huidige vormen van anticonceptie als de pil, condoom of spiraaltje. Bovendien gebruikt vrijwel geen enkele vrouw tijdens haar vruchtbare jaren uitsluitend één vorm van anti-conceptie. Staal: “Steeds meer mensen maken zich zorgen over het feit dat je met de pil constante hormoonconcentraties opbouwt over een bepaalde periode.”

Vraag is op welke consumenten Unipath zich richt met het UPC-systeem. Steph Senior wijst erop dat het systeem net als de pil en het spiraaltje geen bescherming biedt tegen geslachtsziekten. Het is daarom minder geschikt voor groepen met veel wisselende contacten. “De doelgroep is 25 tot 40 jaar, heeft een vaste relatie en heeft een zekere mate van scholing.”, zegt Senior. “Wij richten ons op vrouwen die totale controle willen over hun vruchtbaarheid. Het systeem kan veel: voorspellen wanneer de menstruatie optreedt en waneer de ovulatie.”

Sinds begin januari dit jaar test Unipath het produkt 12 maanden lang bij meer dan 1.200 vrouwen in Ierland, Duitsland en Groot-Brittannië. Eind dit jaar zal het naar verwachting op de Britse markt geïntroduceerd worden, in 1996 volgen andere Europese landen waaronder Nederland. Over de prijs van het systeem wil Unilever niets zeggen, behalve dan dat het 'betaalbaar' zal zijn.

Unipath heeft zeer hoge verwachtingen van het apparaat en ziet die bevestigd in de gebeurtenissen van januari dit jaar. Toen kreeg het bedrijf meer dan 14.000 telefoontjes van vrouwen nadat Unipath in Groot-Brittannië een oproep deed om mee te doen als proefpersoon. De Britse Family Planning Association en de rooms-katholieke Kerk toonden zich - voorzichtig - voorstanders van het nieuwe apparaat.