Een spelletje kaart

BEGIN JAREN ZEVENTIG speelden president Nixon en zijn adviseur Kissinger met hun verrassende toenadering tot het verguisde Mao-regime de zogenoemde Chinese kaart uit tegen de Sovjet-Unie. Het was een nog altijd als zodanig erkende meesterzet waarmee Amerika in één klap de overhand verwierf in zijn confrontatie met Moskou. Speelt Clinton nu de Vietnamese en de Taiwanese kaart uit tegen Peking? Het heeft er tenminste enige schijn van. De erkenning van het regime in Hanoi door Washington en het bezoek van de Taiwanese president Lee Tenghui aan de Verenigde Staten wekken de indruk meer te zijn dan op zichzelf staande toevalligheden. Althans van Chinese zijde wordt gereageerd alsof de Amerikanen bewust bezig zijn de onderlinge relaties te vertroebelen.

In het bijzonder de visite van Lee Tenghui heeft de Chinese leiding onaangenaam verrast. Deze president verpersoonlijkt het steeds sterker geworden verlangen van de eilandbewoners om desnoods een soevereine Taiwanese entiteit te stichten. Wat ook de oude nationalistische leiders van Taiwan van de communisten op het vasteland scheidde, zij waren eensgezind in hun overtuiging dat Taiwan een onvervreemdbaar deel van China vormt. De nieuw opgekomen autochtone stromingen op Taiwan kennen de ambitie van de hereniging niet. De argwanende oude mannen in Peking leiden uit de reis van Lee Tengui af dat de Verenigde Staten oren hebben naar een verdere verzelfstandiging van het eiland.

MET ENIGE MOEITE valt er wel een argumentatie te verzinnen voor een Amerikaanse politiek die gericht zou zijn op een herordening van China's directe omgeving. De Chinezen zijn de laatste tijd actief in de Zuidchinese zee, en dat verontrust de daaraan grenzende landen. De Amerikaanse erkenning van Hanoi vereenvoudigt de opneming van Vietnam in ASEAN, een Zuidoostaziatisch verbond dat de kiemen in zich draagt om uit te groeien tot een tegenwicht voor de grote Oostaziatische mogendheden China en Japan. In het verschiet ligt een zekere Amerikaanse afstandelijkheid wat betreft de handhaving van het machtsevenwicht in de regio. Een verzekerd Taiwan en een met de buurstaten assimilerend Vietnam zouden in die strategie passen.

Vermoedelijk zijn de achtergronden van Clintons Oostaziatische manoeuvres banaler. De druk van het zakenleven om nu eindelijk eens een kans te krijgen in Vietnam de achterstand op Europa in te lopen en het verlangen van een president met een eigen 'Vietnam-verleden' die episode eens en voor goed achter zich te laten, hebben wellicht de doorslag gegeven. Het was ook langzamerhand wel tijd. Met de knipoog naar Taiwan werd vooral beoogd Newt Gingrich, de Republikeinse 'schaduwpresident', enigszins te kalmeren. In de 'newtspeak' is het eiland namelijk al bijkans volwaardig lid van de Verenigde Naties.

HOE HET ZIJ, Clinton is bezig aan zijn zoveelste draai in zijn Azië-politiek. Nog niet zo lang geleden leek de president na vele aarzelingen zijn prioriteiten op orde te hebben: wat China aanging zouden handelspolitiek en bevordering van de rechten van de mens van elkaar worden losgekoppeld. In de praktijk betekende dit dat de lobby van het zakenleven het had gewonnen van, zeg maar, een organisatie als Amnesty International. Er viel op de keuze af te dingen, maar zij was duidelijk. Inmiddels dreigen juist de Chinezen de handelspolitiek als hefboom te gaan gebruiken om Washington van huns inziens dwaze ideeën af te brengen.

De laatste ontwikkeling is China's aankondiging om raketten te beproeven in het Taiwan omringende zeegebied. Dergelijke experimenten maken de Taiwanezen nogal zenuwachtig, niet alleen omdat hun militaire kwetsbaarheid daardoor wordt onderstreept, maar ook omdat hun lucratieve investeringen op het vasteland van een verslechtering van de relaties te lijden zouden kunnen krijgen. Het is niet uitgesloten dat de Taiwanese kaart straks in China's handen blijkt te zijn, en dat zou betekenen dat Clinton met de ontvangst van Lee Tenghui zijn hand overspeeld heeft. Of er onder dit alles sprake is van iets dat een Amerikaanse strategie zou kunnen worden genoemd, is dan ook twijfelachtig.