Druk internationaal overleg bescherming enclaves Bosnië; Clinton vraagt Dole uitstel van stemming wapenembargo

De internationale diplomatie voert intensief overleg aan de vooravond van de ontmoeting van de Contactgoep voor Bosnië morgen in Londen. De Britse minister van buitenlandse zaken, Rifkind, heeft vanochtend gezegd dat de Westerse bondgenoten “een conclusie” naderen. De Amerikaanse minister van defensie, Perry, heeft vanmorgen aangedrongen op zware luchtaanvallen tegen de Bosnische Serviërs als zij hun offensief voortzetten.

Verenigde Staten

WASHINGTON. President Clinton heeft de Republikeinse meerderheidsleider in de Senaat, Robert Dole, verzocht om uitstel van de stemming over de opheffing van het wapenembargo tegen de Bosnische moslims. Dole heeft ingestemd met het verzoek van Clinton om diplomaten nog een kans te geven, maar zal een definitieve beslissing nemen na overleg met andere senatoren.

Dole zei dat Clinton had gevraagd “dat we tot volgende week niet over de Bosnië-resolutie zouden stemmen”. Morgen komt in Londen de internationale contactgroep voor Bosnië (de Verenigde Staten, Rusland, Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland) bijeen.

Volgens Westerse diplomaten zouden Groot-Brittannië, Frankrijk en de VS dichter bij een akkoord voor versterking van de VN-vredesmacht en bescherming van de moslim-enclaves tegen het Servische offensief zijn gekomen. In een compromisplan dat wordt besproken, is sprake van dreiging met NAVO-luchtaanvallen om Gorazde te beschermen, en het zenden van meer Britse troepen om een aanvoerroute naar Sarajevo te openen. Daarover moet morgen in Londen overeenstemming worden bereikt. De Amerikaanse president Clinton, zijn Franse ambtgenoot Jacques Chirac en de Britse premier John Major voerden hierover gisteren telefonisch overleg.

Frankrijk

PARIJS. De Franse premier Juppé waarschuwde gisteren dat er steeds minder tijd is voor de Westerse mogendheden om de enclaves te beschermen en onderstreepte dat er gemeenschappelijke militaire actie nodig is voor de bescherming van het 'veilige gebied' Gorazde. “Als we de komende 48 uur niets beslissen, zal het te laat zijn”, zei Juppé. Hij herhaalde het Franse voorstel om duizend manschappen in Amerikaanse helikopters in te vliegen.

Maar de kans dat de Amerikaanse regering hiermee instemt, is volgens Westerse diplomaten klein. Regeringsfunctionarissen in Washington ontkenden gisteren dat er van een akkoord sprake is. “Er is vooruitgang geboekt maar we hebben nog geen overeenstemming over de te volgen tactiek”, zei de woordvoerder van het Amerikaanse minister van buitenlandse zaken.

Groot-Brittannië

LONDEN. De Britse regering staat op het punt haar Bosnië-beleid fundamenteel te herzien, zo bleek gisteravond tijdens een spoeddebat in het Lagerhuis. Tot dusverre heeft het Britse kabinet zich steeds op het standpunt gesteld dat de VN-missie louter humanitair was, dat Britse soldaten alleen maar mogen worden ingezet voor vredeshandhaving en dat de risico's voor de Britse manschappen tot een minimum moeten worden beperkt. Maar sinds de val van de beschermde gebieden neigt de Britse regering naar een beperkte inmenging in de oorlog. Een kabinetsbeslissing werd in de loop van vandaag verwacht.

De nieuwe Britse minister van defensie, Portillo, gaf het Lagerhuis gisteravond een inzicht in de opties. Terugtrekking van de VN-macht uit Gorazde, inclusief de 200 Britse soldaten, zou betekenen dat de stad en de bevolking worden uitgeleverd aan de Bosnische Serviërs. Uitbreiding van de troepen in Gorazde, zoals de Fransen voorstaan, stuit op praktische problemen. En een kleinere vergroting van de VN-macht, door soldaten met Amerikaanse helikopters aan te voeren, is mogelijk met militaire steun van de luchtmacht, en als de dreiging van luchtaanvallen op de Servische stellingen achter de hand wordt gehouden. Maar dat kan tot een escalatie van het conflict leiden, zei Portillo.

Binnen het ministerie van defensie werd er vanmorgen vanuit gegaan dat het kabinet voor de laatste mogelijkheid zal kiezen. Dat betekent dat Groot-Brittannië voor het eerst akkoord gaat met de mogelijkheid van grootscheepse luchtaanvallen.

Navo/VN

BRUSSEL. De VN zijn “fysiek en militair” niet in staat de 'veilige' gebieden in Bosnië te beschermen. Met die al vaker uitgedragen boodschap van machteloosheid kwam de speciale gezant van de VN voor voormalig Joegoslavië, Yasushi Akashi, gisteren naar het hoofdkwartier van de NAVO in Brussel.

Akashi liet na afloop van beraad met de 16 NAVO-ambassadeurs weten dat voor de VN na Srebrenica ook Zepa een gepasseerd station is. De VN zullen eveneens machteloos staan als de Serviërs de aanval inzetten op de overige moslim-enclaves in Bosnië. De VN-blauwhelmen spelen een “positieve rol”, in de zin dat hun aanwezigheid een “matigend” effect heeft op de Servische aanvallen op burgers, maar militair gezien hebben zij niet de opdracht, noch de middelen om de 'veilige' gebieden daadwerkelijk te verdedigen, aldus Akashi. Zolang de blauwhelmen een vredebewarende en humanitaire missie hebben, dienen de VN zo neutraal mogelijk op te treden, zo gaf de VN-gezant te verstaan.

Akashi zei zich grote zorgen te maken over het mogelijk uitbreken van een conflict op de grens tussen Kroatië en Servisch Bosnië. De kans is groot dat het conflict daar eerder explodeert dan in de rest van het omstreden gebied, voorspelde hij.

Bij zijn vertrek op het vliegveld Zaventem zei Akashi dat hij nog niets afwist van de genocide, die volgens minister Pronk van ontwikkelingssamenwerking in Srebrenica heeft plaatsgehad. “Ik heb mijn goede vriend Pronk nog niet gesproken en ben niet op de hoogte van de slachtingen waarover hij spreekt. Maar ik zal snel contact opnemen om het hele verhaal te kunnen horen”, aldus Akashi.

Tijdens zijn ontmoeting met de NAVO-ambassadeurs werd uitgebreid gesproken over de val van Srebrenica, waarbij de VN pas bij de derde keer ingingen op een verzoek om luchtsteun. Akashi verklaarde dat hij in nauw overleg met de Franse VN-commandant Bernard Janvier tot deze aanpak had besloten. “Naderhand hebben we de situatie nog eens open en eerlijk geanalyseerd en zijn we tot de conclusie gekomen, dat we op tijd hebben ingegrepen en op het juiste moment zijn gestopt.” Het optreden van de Nederlandse blauwhelmen noemt hij “schitterend”. De Nederlandse VN-soldaten die de afgelopen week in de enclave zijn gebleven “hebben ongetwijfeld nog veel voor de mensen kunnen doen”, zegt hij.

Functionarissen bij de NAVO zeiden na afloop van de vergadering dat niet is gesproken over de Amerikaanse wens om de commando-afspraken tussen de VN en NAVO te veranderen. Het systeem van de “dubbele sleutel” zal blijven bestaan, ook al is er de laatste tijd toenemende kritiek op gekomen en heeft onder andere secretaris-generaal Claes van de NAVO gezegd dat hij in de toekomst nooit meer dergelijke afspraken wil maken die de bewegingsvrijheid van het bondgenootschap zozeer aan banden leggen. Akashi en Claes zeiden gisteren dat de NAVO bereid blijft luchtsteun te geven op verzoek van de VN. Maar VN-commandant Janvier voegde er aan toe dat die mogelijkheid in de praktijk is “geneutraliseerd” door het in gijzeling nemen van UNPROFOR-soldaten door de Serviërs.