Vonnissen markeren nieuwe fase in crisis Nigeria

Heeft de 'sterke man' van Nigeria, Sani Abacha, zijn hand overspeeld? De strenge straffen voor een vijftigtal Nigerianen die volgens een geheim militair tribunaal betrokken waren bij een poging de macht te grijpen, hebben zowel binnen als buiten het land tot ongekend felle protesten geleid.

Meer dan tien landen, waaronder Groot-Brittannië en de Verenigde Staten, hebben Abacha al opgeroepen om uitvoering van de doodstraffen die tegen een tiental verdachten zouden zijn uitgesproken, te voorkomen. Abacha heeft daartoe de mogelijkheid omdat hij voorzitter is van de Voorlopige Regeringsraad (PRC), het hoogste machtsorgaan in Nigeria, die de vonnissen nog moet bekrachtigen. Groter nog is het aantal oproepen om het voormalige staatshoofd Olusegun Obasanjo, die wegens zijn aandeel in de vermeende couppoging tot levenslang zou zijn veroordeeld, onmiddellijk in vrijheid te stellen.

Ook binnen Nigeria hebben de vonnissen tot grote ontsteltenis geleid. Nieuw daarbij is dat, aldus bronnen in het land, ook bij de politieke elite in het noorden, de machtsbasis van Abacha, grote twijfels bestaan over de rechtvaardigheid en vooral ook wenselijkheid van de straffen. Obasanjo, die het land van 1976 tot 1979 bestuurde, wordt in geheel Nigeria zeer gerespecteerd omdat hij tot dusver de enige militaire leider is die vrijwillig de macht heeft overgedragen aan een burgerregering. Ook binnen het leger zouden de vonnissen op groot verzet stuiten.

In Nigeria wordt driftig gespeculeerd wat Abacha, die grote druk heeft uitgeoefend op de slechts in naam onafhankelijke rechters, ertoe heeft gebracht zo hard uit te halen. Een verklaring die de ronde doet, is dat Abacha aan achtervolgingswaanzin begint te lijden. Hij zou zich inmiddels zo vervreemd voelen van zijn onderdanen dat hij hen allen wantrouwt en overal gevaren ziet.

Waarschijnlijker is echter dat Abacha met de vonnissen een signaal heeft willen geven aan het leger. Binnen de strijdkrachten wordt de onvrede over het onvermogen van Abacha om de politieke crisis in het land op te lossen steeds groter. Voor het eerst sinds november 1993, toen Abacha de macht greep, zouden ontevreden officieren contacten hebben gelegd met oppositionele burgerpolitici over de politieke toekomst van het land, een toekomst wellicht zonder Sani Abacha.

In die zin markeren de vonnissen een nieuwe fase in de politieke crisis van het land: de afkeer van Abacha beperkt zich niet meer tot de burger-oppositie maar heeft ook wortel geschoten in het leger. Alle officieren die terecht stonden, zijn goed opgeleid en staan te boek als 'intellectuelen' die niet zouden schromen een fundamentele discussie over de politieke crisis met burgerpolitici aan te gaan. Slechts twee van hen voerden op het moment dat de staatsgreep volgens de autoriteiten plaatshad, het bevel over soldaten; alle anderen waren instructeurs of hielden zich bezig met de administratie van het leger.

Eén van de veroordeelde officieren, Majoor Akinloye Akinyemi, staat bekend als een uitgesproken aanhanger van Moshood Abiola, de waarschijnlijke winnaar van de presidentsverkiezingen van juni 1993 die vorig jaar werd gearresteerd nadat hij zichzelf tot president van Nigeria had uitgeroepen. Bronnen bij de oppositie beweren overigens dat al voordat het proces begon een aantal militairen op last van Abacha standrechtelijk is geëxecuteerd.

Hoe zeer het militaire bewind in het nauw is geraakt, bleek afgelopen maandag. De minister van oliezaken deelde de directeuren van de vestigingen van Shell en BP in Nigeria toen mee dat de voortdurende kritiek van Londen op de mensenrechtensituatie in Nigeria de belangen van deze maatschappijen in het land in gevaar zou kunnen brengen. Nigeria, dat door zijn politieke instabiliteit, corruptie en criminaliteit nauwelijks meer buitenlandse investeringen aantrekt, heeft de harde valuta uit de oliewinning hard nodig. Een onderbreking of beëindiging van de oliewinning zou het land in een nog diepere economische crisis storten.

De aanhoudende politieke problemen dwingen Abacha, die steeds heeft gezegd de macht slechts gegrepen te hebben om het land naar de democratie te leiden, er steeds meer toe zijn ware gezicht te laten zien. Drie weken geleden nog hief de sterke man bij de slotbijeenkomst van de zogeheten grondwetgevende vergadering, die tot taak had om een nieuw democratisch politiek systeem voor Nigeria te ontwikkelen, het verbod op politieke activiteiten op. Abacha kondigde toen ook aan alles in het werk te stellen om de overgang naar een burgerregering zo snel mogelijk te doen plaatshebben. De vonnissen van het geheime militaire hof doen vermoeden dat die mooie democratische toekomst die hij Nigeria toen in het vooruitzicht stelde, nog even op zich zal laten wachten.

    • Bernard Bouwman