Landgoed gekoesterd om geelgors en gevlekte orchis

Voor vier miljoen gulden kocht Natuurmonumenten het Gelderse landgoed Voorstonden, een eldorado voor broedvogels.

EERBEEK, 19 JULI. De onderhandelingen begonnen in 1990 en hebben eindelijk vrucht afgeworpen: kort geleden wist de Vereniging Natuurmonumenten met de aankoop van landgoed Voorstonden aan de oostrand van de Veluwe een nieuwe parel toe te voegen aan haar uitgebreide bezit. “Een zeer heuglijk feit”, noemt ir. H. Rampen, inspecteur Gelderland van Natuurmonumenten, de transactie, “omdat Voorstonden op een rijke historie kan bogen en veel bijzondere plante- en diersoorten kent. En het kan nog mooier worden. De mogelijkheden om de natuur hier verder te ontwikkelen, zijn ruimschoots aanwezig.”

Het landgoed, ruim 170 hectare groot, ligt ongeveer tussen Eerbeek en Zutphen en bestaat uit loofbos, akkers, weiland, vijvers en lanen. Een overgangsgebied tussen de droge, voedselarme Veluwe en het natte voedselrijke dal van de IJssel. “Bovendien een belangrijke schakel in de ecologische hoofdstructuur”, aldus Rampen, doelend op het netwerk van natuurgebieden en half-natuurlijke terreinen dat zich volgens het Natuurbeleidsplan van de rijksoverheid over Nederland moet uitstrekken.

De vorige eigenaars waren de erven De Vos van Steenwijk, die vier miljoen gulden voor het landgoed kregen. In de koopsom waren ook drie woningen begrepen, maar het hoofdgebouw, Huis Voorstonden, blijft in particuliere handen. Eigenaar daarvan (sinds 1976) is de architect E.J. Hoogenberk, die de buitenplaats grondig heeft laten restaureren en wist te bereiken dat ze als beschermd rijksmonument werd aangewezen.

Huis Voorstonden kreeg zijn huidige aanzien in 1820 en 1860, maar grijpt aanzienlijk verder in de historie terug. De fundamenten die zich onder en naast het vierkante, witgepleisterde bouwwerk bevinden, stammen vermoedelijk uit de negende eeuw en vormden ooit het ondergrondse deel van de zogenoemde 'Hof te Tonden', een kerkelijke nederzetting die toebehoorde aan de machtige abdij van Prüm in de Eiffel. Later veranderde Voorstonden in een adellijk landhuis en halverwege de vorige eeuw kwam er een uitgebreid Engels park omheen te liggen.

Het landgoed als geheel is vooral rijk aan vogels. Er broeden bijna vijftig soorten, waaronder zeldzame als gekraagde roodstaart en geelgors, die op de rode lijst van bedreigde soorten staan. Ook ijsvogel, fluiter en wielewaal worden regelmatig gesignaleerd. In de afdeling reptielen en amfibieën heeft de knoflookpad zich hier een vaste plaats verworven. Er leven bovendien diverse zoogdieren, zoals bunzing en hermelijn, terwijl het biotoop van Voorstonden ook geschikt is voor de das, die hier vroeger veelvuldig voorkwam.

Tot de opvallende plantesoorten behoren bospaardestaart, veelbloemige salomonszegel en gevlekte orchis. Kenmerkend voor het landgoed zijn enkele beken die van west naar oost lopen en een royaal aanbod van voedselarm kwelwater, dat uit het Veluwemassief toestroomt. De waterkwaliteit is relatief goed.

Natuurmonumenten heeft zich voorgenomen de ecologisch betekenis van het landgoed te versterken en te vergroten, onder meer door bouwlanden milieuvriendelijk (met een minimum aan kunstmest en pesticiden) te gaan beheren. Hierdoor zouden allerlei akkerkruiden weer tot wasdom kunnen komen. Percelen met hoge potenties voor natuurontwikkeling zullen op den duur pachtvrij worden gemaakt. Ook wil de vereniging in Voorstonden een bescheiden vorm van recreatie toelaten.

Met de jongste aankoop is het bezit van de Natuurmonumenten gegroeid tot circa 70.000 hectare (700 vierkante kilometer), verdeeld over verschillende typen landschappen: hoog- en laagveen, bos, heide, stuifzand en duinen. De verwerving van complete landgoederen, doorgaans een combinatie van bos en cultuurgrond, komt maar weinig voor.