Pleidooi voor meer vrijheden universiteiten

UTRECHT, 18 JULI. Alle Nederlandse universiteiten moeten meer vrijheden krijgen in relatie tot de overheid en zelf bepalen hoe ze zichzelf besturen. Elke vijf jaar moet in een contract worden vastgelegd waartoe een universiteit zich verplicht in ruil voor de overheidsfinanciering.

Daarbij moeten ook openbare universiteiten niet langer onder het publiekrecht vallen, maar onder het regime van het Burgerlijk Wetboek privaatrechtelijke instellingen worden.

Dit staat in een vertrouwelijk advies van een commissie onder voorzitterschap van prof.dr. P. Akkermans, rector-magnificus aan de Rotterdamse Erasmus Universiteit. Het advies is opgesteld op verzoek van de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten VSNU. De VSNU bespreekt het rapport nu in eigen kring en zal na de zomer een definitief standpunt bepalen.

De commissie-Akkermans wil dat universiteiten meer verzelfstandigen maar streeft niet naar volledige privatisering. De commissie adviseert dat het Rijk het grootste deel van de bekostiging voor zijn rekening neemt, omdat de zorg voor het onderwijs een grondwettelijke taak van de overheid is. Niettemin moeten onderhandelingen, zo schrijft de commissie, de verhouding tussen prijs en prestatie bepalen. Die verhouding moet elke vier tot zes jaar opnieuw worden bepaald en worden vastgelegd in een contract. Nu nog wordt die verhouding eenzijdig opgelegd door de overheid. Tegelijkertijd brengt een privaatrechtelijke status ook intern meer bestuurlijke vrijheden met zich mee.

Nu de overheid steeds meer eisen stelt aan kwaliteit en tegelijkertijd minder geld beschikbaar stelt, knelt zowel intern als extern “dat publiekrechtelijke keurslijf”, aldus prof. C.A.J.M. Kortmann, die meeschreef aan het rapport. “Intern kampen we met een log apparaat. Neem nu die kwaliteitsverbetering van het onderwijs, waartoe vorige maand is besloten. Wil je dat van de grond krijgen dan heb je bij elke staf minimaal een kwart staf extra nodig, terwijl er extern ieder jaar wordt gefrommeld aan de bedragen.” Overigens heeft de commissie het plan nog niet in alle finesses uitgewerkt, beklemtoont Kortmann. “Eerst moeten we overeenstemming bereiken over de basis-ideëen, de rest komt later”.

Alleen de bijzondere universiteiten, de katholieke universiteiten in Nijmegen en Tilburg en de Vrije Universiteit in Amsterdam, hebben nu een privaatrechtelijke status. Maar de vrijheden zijn ingeperkt door een aanzienlijke hoeveelheid regels.