Enclave is al opgegeven; EU steunt Nederlands plan voor evacuatie Zepa

BRUSSEL, 18 JULI. De lidstaten van de Europese Unie steunen een Nederlands voorstel om VN-blauwhelmen in te zetten voor een snelle evacuatie van burgers uit de moslim-enclave Zepa. Daarmee moet worden voorkomen dat de inwoners van Zepa worden blootgesteld aan wandaden door de Bosnische Serviërs, zoals vorige week gebeurde na de inname van Srebrenica.

Dat bleek gisteren na afloop van de bijeenkomst van de EU-ministers van buitenlandse zaken in Brussel. In hoeverre de EU-lidstaten bereid zijn om de twee overblijvende enclaves in Oost-Bosnië, Gorazde en Zepa, met militaire middelen te verdedigen, blijft hoogst twijfelachtig. Besluiten over het Franse voorstel voor een “beperkte maar krachtige” militaire actie in Bosnië zijn niet eerder te verwachten dan vrijdag, als in Londen de internationale contactgroep voor Bosnië bijeenkomt. De Russische minister van buitenlandse zaken, Andrej Kozyrev, liet er gisteren in Brussel geen twijfel over bestaan dat hij zich opnieuw zal verzetten tegen militair ingrijpen. Het streven naar “een politieke oplossing” blijft volgens hem de prioriteit houden: “De diplomatieke mogelijkheden zijn niet uitgeput.”

Dat de Europese Unie na de val van Srebrenica nu ook Zepa al heeft opgegeven, blijkt uit het verzoek van de vijftien EU-ministers aan de EU-bemiddelaar Carl Bildt om snel de mogelijkheden te onderzoeken voor evacuatie van de moslim-bevolking uit de enclave. De Bosnische president Izetbegovic heeft zich bereid verklaard om daarover met de Bosnische Serviërs te onderhandelen.

Met name de Nederlandse minister Van Mierlo drong gisteren bij zijn collega's aan op het organiseren van een snelle evacuatie van Zepa. Zonder in details te willen treden verwees hij daarbij naar de “gruwelijke” ervaringen die de Nederlandse blauwhelmen vorige week hebben opgedaan na de verovering van Srebrenica door de Servische strijdkrachten. “Wetenschap [over de wijze waarop de Serviërs hebben huisgehouden] geeft verantwoordelijkheid [om een herhaling te voorkomen]”, aldus Van Mierlo. Dat nu wordt voorgesteld om UNPROFOR in te schakelen voor het weghalen van de moslim-bevolking uit haar woonomgeving, is “een buitengewoon kwetsbaar aanbod voor een organisatie die daar juist is om etnische zuiveringen te voorkomen”, erkende Van Mierlo gisteren. “Maar je staat voor het dilemma: etnische zuiveringen of etnische moorden”, rechtvaardigde hij zijn voorstel om te kiezen voor een snelle ontruiming van Zepa.

Volgens Van Mierlo is die keuze gemakkelijker te verdedigen, indien de Bosnische bevolking duidelijk kan worden gemaakt dat de internationale gemeenschap wel bereid is om de overblijvende moslim-enclaves te beschermen en te verdedigen. “Als je het niet-verdedigbare niet verdedigt, moet je het verdedigbare wel verdedigen”, aldus Van Mierlo. Maar ook hij moest toegeven dat het nog hoogst onzeker is of de internationale gemeenschap wel bereid is om Gorazde ten koste van hoge militaire inspanningen te verdedigen. De militaire deskundigen zijn het niet met elkaar eens over de mogelijkheid om Gorazde te verdedigen, zoals afgelopen zondagavond bleek bij overleg in Londen, laat staan dat daarover al politieke overeenstemming bestaat. De vraag is of de komende bijeenkomst van de internationale contactgroep (Frankrijk, Groot-Brittannië, Duitsland, Verenigde Staten en Rusland) wel tot eensgezindheid zal leiden. Groot-Brittannië is zeer terughoudend over de Franse plannen voor militaire versterking.

De Russische minister van buitenlandse zaken, Kozyrev, die gisteren in Brussel was voor de ondertekening van een handelsakkoord met de EU en die ook de beraadslagingen over Bosnië bijwoonde, zei dat Rusland nog steeds mogelijkheden ziet voor politieke onderhandelingen. Kozyrev waarschuwde voor de escalerende gevolgen indien de internationale gemeenschap zou besluiten tot directe militaire betrokkenheid in de strijd. “Wie van degenen die pleiten voor militair ingrijpen, zijn werkelijk bereid tot het beginnen van een oorlog”, zo vroeg hij zich af. “Het heeft geen zin om een doem-scenario te schilderen. Wij willen daar niet aan meedoen. We moeten realistisch zijn. Al dat gepraat over oorlog, heeft alleen maar geleid tot meer gewelddadigheden.” Kozyrev bevestigde dat ook hij vindt dat de status van de 'veilige gebieden' moet worden gerespecteerd. Niet alleen door de Serviërs, maar ook door de Bosnische moslims, zo liet hij verstaan. “Veilige zones moeten niet worden gebruikt om er wapens te verzamelen en om ze als uitvalbasis te gebruiken voor offensieve acties”, aldus de minister.