Vrijdag mogelijk besluit over actie; Overleg over militair optreden in Bosnië

Terwijl Bosnische Serviërs vanmorgen de laatste VN-posten in Zepa met mijnen hebben afgegrendeld, kwamen in Brussel de NAVO-ambassadeurs voor spoedberaad bijeen. Gisteren stelden de stafchefs van drie Westerse mogendheden een militair actieplan op dat vrijdag aan de contactgroep zal worden voorgelegd.

Frans plan voor hulp aan Gorazde besproken

LONDEN, 17 JULI. De hoogste militaire leiders van Frankrijk, Groot-Brittannië en de VS hebben gisteren in Londen vijf uur lang overlegd over de mogelijkheden de moslim-enclave Gorazde in Bosnië te beschermen. Vandaag bespreken in Brussel de EU-ministers van buitenlandse zaken en de NAVO-ambassadeurs de crisis. Een besluit over militaire actie in Bosnië valt waarschijnlijk pas vrijdag.

In Londen legde de Franse militaire stafchef, Jacques Lanxade, zijn Britse en Amerikaanse collega's, veldmaarschalk Sir Peter Inge en generaal John Shalikashvili, een gedetailleerd plan voor om een verdere opmars van de Bosnische Serviërs te voorkomen. Na het beraad werd niets meegedeeld; de uitslag wordt voorgelegd aan de drie regeringen, die erover zullen moeten beslissen. Waarschijnlijk zal pas vrijdag een beslissing vallen tijdens een bijeenkomst van ministers van de landen van de contactgroep (de VS, Rusland, Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland).

Frankrijk wilde, zo wordt afgeleid uit onofficiële mededelingen, een strijdmacht van Britten, Fransen, Amerikanen en Duitsers inzetten om te voorkomen dat Gorazde wordt ingenomen. Maar zowel Bonn als Washington heeft laten weten geen grondtroepen ter beschikking te zullen stellen. In Bonn werd gezegd dat de Duitse betrokkenheid beperkt blijft tot wat de Bondsdag heeft besloten - logistieke steun. Amerikaanse zegslieden als de ministers van buitenlandse zaken en defensie, Warren Christopher en William Perry, hebben gezegd dat de Europeanen hooguit kunnen rekenen op Amerikaans materieel. Daarbij is sprake van tweehonderd Apache-gevechtshelikopters die eventueel ter beschikking van een Frans-Britse strijdmacht zullen worden gesteld.

Pag.5: Frans-Britse ruzie over Bosnië lijkt bezworen

Overigens zei de Amerikaanse senator Robert Dole dat de Amerikaanse regering daarvoor wel de voorgaande toestemming van het Congres nodig heeft.

Minister Perry zei gisteren dat de Serviërs kunnen worden tegengehouden met de buitenlandse troepen die al in Bosnië zijn - 23.000 blauwhelmen en 12.500 man van de 'snelle reactiemacht' RRF - en de 100.000 man van het Bosnische regeringsleger, ondersteund door “echt krachtige NAVO-luchtsteun”. Warren Christopher herhaalde dat Amerikaanse grondtroepen uitsluitend bij een volledige evacuatie van de blauwhelmen uit Bosnië in actie zullen komen. Hij zei dat “de beste oplossing” de versterking van de VN-vredesmacht UNPROFOR is.

De Frans-Brits-Amerikaanse bijeenkomst maakte een eind aan een Frans-Britse controverse die vrijdag uitbrak toen Frankrijk van zijn bondgenoten eiste dat ze binnen 48 uur zouden reageren op Franse voorstellen voor een krachtige militaire actie in Bosnië. Die eis had het karakter van een ultimatum. Gisteren verscherpte de Franse president Chirac de toon nog. Hij zei “niet te kunnen accepteren passieve getuige of medeplichtige aan het onvermijdelijke” in Bosnië te zijn en vergeleek het optreden van de Bosnische Serviërs tegen de moslims met dat van de nazi's tegen de joden.

Londen voelde zich door de Franse verwijten aangesproken. De Britse minister van buitenlandse zaken, Rifkind, zei de Fransen “op te houden met retoriek en een praktisch plan te overleggen”. “Het is niet goed simpele toespraken af te steken waarin tot actie wordt opgeroepen. Als Frankrijk echt zou geloven dat militaire actie Zepa en Srebrenica zou kunnen redden, zouden de Franse troepen zonder twijfel op dit moment naar Zepa en Srebrenica opmarcheren. Maar dat doen ze niet.” Het militaire overleg van gisteren heeft kennelijk de controverse uit de wereld geholpen.

Secretaris-generaal Boutros-Ghali van de VN heeft vandaag een reis naar Turkije afgelast wegens de crisis in Bosnië.

De secretaris-generaal van de NAVO, Willy Claes, zei dit weekeinde dat de NAVO bij komende vredesoperaties meer speelruimte en eigen verantwoordelijkheid moet hebben. Anders kan de organisatie niet meer aan zulke operaties meewerken. Claes maakte duidelijk dat vooral de afspraak dat de NAVO pas op VN-verzoek in actie komt, hem stoort. “Er kunnen geen twee kapiteins op een schip zijn.”

In Brussel bespreken vandaag de ministers van buitenlandse zaken van de EU de crisis in Bosnië, in aanwezigheid van de Russische minister van buitenlandse zaken Kozyrev. Vandaag komen ook de NAVO-ambassadeurs bijeen. Vitali Tsjoerkin, de Russische ambassadeur bij de NAVO, zal daar waarschijnlijk de ambassadeurs verslag uitbrengen van zijn besprekingen, vrijdag, met de leiding van de Bosnische Serviërs. (Reuter, AFP, AP)