Chirac en Europa

ER IS ENIGE REDEN om de handel en wandel van de nieuwe Franse president Chirac met bezorgdheid gade te slaan. Daarbij zijn de aangekondigde atoomproeven nog niet eens zo belangrijk - het is een staaltje gaullistische religie dat wellicht bij de wittebroodsweken van deze president hoort. Zijn voorganger Mitterrand begon aanvankelijk met - ook toen al wereldvreemde - nationalisaties van grote bedrijven om een nieuw socialistisch Frankrijk op te bouwen, waarna deze drang vervolgens smoorde in de internationale werkelijkheid van handel en competitie. Te denken geven de onhandigheid en de toon, waarmee Chirac zich inmiddels in die kernproeven heeft vastgebeten wèl.

Maar belangrijker zijn de bewegingen waarmee Frankrijk Europees porselein laat sneuvelen. Het Schengen-akkoord wordt van tafel geveegd, de Eurosceptici in Londen worden geanimeerd, in het Europarlement flirten gaullisten met Berlusconi-aanhangers en Parijs legt een bom onder de monetaire unie. De begroting voor volgend jaar voldoet helemaal niet aan de criteria voor de EMU en dat heeft ver strekkende gevolgen. Immers, volgens het Verdrag van Maastricht moet de monetaire unie op 1 januari 1999 automatisch ingaan voor alle landen die aan de criteria betreffende staatsschuld en overheidstekort voldoen.

DE EXPERTS van de Europese Unie hebben vastgesteld dat men twaalf maanden nodig heeft voor de voorbereiding van de EMU en dat wil zeggen dat de deelnemers eind 1997 de balans moeten hebben opgemaakt. Op dat tijdstip kan het enige waterdichte referentiepunt de balans van 1996 zijn. Het dan nog lopende jaar - 1997 - is dan niet waterdicht. Zo'n waterdicht referentiepunt is weer nodig om de Bundesbank en het Duitse parlement binnenboord te houden. Welnu, Frankrijk heeft onder Chirac een rijksbegroting gemaakt die niet voldoet. Omdat een monetaire unie zonder Frankrijk politiek en psychologisch kansloos is, speelt Chirac dus met vuur.

Ook het verbale geweld is onrustbarend. Met diverse premiers in Europa heeft Chirac al ordinair ruzie gemaakt en de toch nogal schuchtere Zweedse premier Carlsson zou tegen het Franse staatshoofd “leugenaar” hebben geroepen. Nederland heeft hij al enkele keren op weinig diplomatieke wijze laten weten dat het land niet deugt - trefwoord: drugs. Ook in kwesties als Turkije en Bosnië treedt Chirac wild op met verbale robuustheid. Geduld, berekenbaarheid en voorzichtigheid schieten erbij in.

Vooral in Duitsland maakt men zich grote zorgen over Chirac. Voor Duitsland is er geen andere centrale partner in Europa te vinden dan Frankrijk en dus zullen vooraanstaande Duitse politici zich vooralsnog zo voorzichtig mogelijk uitlaten over onbesuisdheden van het Elysée. Maar het onbehagen is er niet minder om, want op deze manier worden de krachten in Duitsland die ook zonder verdere integratie een florissante Duitse toekomst zien slechts aangewakkerd.

DE GERUSTSTELLENDSTE factor in Europa van dit moment - Helmut Kohl - loopt op eieren. Heel voorzichtig liet hij Chirac vorige week weten dat veel van zijn landgenoten niet enthousiast zijn over de nieuwe atoomproeven, maar veel verder ging Kohl niet. Zijn regering is wijs genoeg om niet over dingen als boycot te spreken, regeringen hebben immers aan resultaten en gevolgen te denken en niet aan gebaren van bevlogenheid. Het Franse knagen aan de monetarie unie daarentegen is substantiëler en ernstiger voor Bonn. In zoverre is het ook niet vreemd dat Kohl de laatste maanden nog meer waarde hecht aan enige harmonie in de Benelux en daar vaker steun zoekt.

Intussen doet het Nederlandse kabinet er verstandig aan zich niet op te werpen als leider van de verontwaardigde fronde tegen Chirac. De woede van Kok is begrijpelijk na de uitbranders over drugs en de denigrerende uitlatingen over blauwhelmen in Srebrenica. Een rauwe omgangstoon kan echter weer jaren van schade opleveren. Verbale verwildering pareert men juist in het elektronische tijdperk soms met zeer traditionele diplomatieke middelen: massage, contacten achter de schermen en geduld.