Uitstel en afstel

Een mooi toernooi leek het vorige maand te worden in Jalta aan de Krim, met Karpov, Kortchnoi en Ivantsjoek. Op een foto zien we de speelzaal aan het begin van de tweede ronde, de stukken keurig in gelid, een mooi groot elektronisch demonstratiebord, de wedstrijdleider achter zijn tafel in afwachting van de dingen die komen gaan. Er kwam niets. De spelers lieten het afweten, want na de eerste ronde hadden ze gemerkt dat er geen geld was. Karpov had misschien al eerder lont geroken en was helemaal niet komen opdagen. Na enige onderhandelingen toonden de spelers tenslotte hun goede wil door in plaats van het echte toernooi een eendaags snelschaaktoernooi te spelen, dat door Ivantsjoek werd gewonnen.

Pijnlijk voor Karpov dat zijn naam kennelijk niet meer voldoende is om de beurzen van de schaaksponsors automatisch te openen. Met zijn wereldkampioenschapsmatch tegen Kamsky staat het er ook slecht voor. Wegens gebrek aan belangstelling uitgesteld tot volgend jaar, of misschien tot Sint Juttemis. Het lijkt er sterk op dat de wereldschaakbond deze match saboteert. Nu de macht daar in handen is van Kasparov en zijn PCA, heeft het officiële FIDE-wereldkampioenschap geen prioriteit meer. Het liefst zou de FIDE haar eigen wereldkampioen Karpov met een raket de ruimte insturen.

Het is niet alleen die match die is uitgesteld, de hele wereldkampioenschapscyclus is een jaar naar voren geschoven. Het interzonale toernooi, dat eigenlijk in september gespeeld zou worden, komt nu in april 1996 in de Armeense hoofdstad Jerevan. Of niet. Armenië bevindt zich nog steeds in een toestand van sluimerende oorlog met Azerbaidzjan en er wordt geschreven over gebrek aan voedsel, water en elektriciteit. Het uitstel geeft in ieder geval Nederland de gelegenheid om een zonetoernooi te organiseren, wat al een half jaar geleden had moeten gebeuren en waarover nog steeds niets bekend is gemaakt.

Het uitstel geeft ook ruimte voor de Grote Herenigingsmatch, de strijd tussen de wereldkampioen van de PCA en die van de FIDE. Maar het is zeer de vraag of die match er ooit komt. Karpov zei in een interview dat Nigel Short, een van de bazen van de PCA, hem had laten weten dat de match beslist niet zou doorgaan als Kamsky wereldkampioen van de FIDE zou worden. Kasparov liet weten dat hij bereid was zijn titel tegen Karpov te verdedigen. Over Kamsky zei hij niets.

En Karpov zelf lijkt in die herenigingsmatch, waarbij zijn vijanden de dienst uit zouden maken, weinig zin te hebben. Wie zich herinnert dat een van de machtige mannen in de schaakwereld, voorzitter Makarov van de Russische schaakbond, de meestertitel heeft verworven in toernooien die nooit in werkelijkheid gespeeld zijn, zou zich af kunnen vragen of er nog wel echt geschaakt wordt, of dat er alleen nog maar papieren plannen worden geproduceerd. Maar dan zou hij het toch te somber zien. De wereldschaakbond is machteloos, maar het particuliere initiatief bloeit en we zullen veel moois zien de komende maanden.

Het belangrijkste toernooi van de afgelopen weken was het Polka-toernooi in Praag. De toernooien van sponsor Joop van Oosterom zijn altijd piekfijn in orde en geen speler hoeft bang te zijn dat hij tijdens de wedstrijd zal merken dat het geld op is. Het toernooi in Praag is het vierde van de serie wedstrijden Veteranen tegen Vrouwen. De veteranen zijn voormalige wereldkampioenen en wereldkampioenskandidaten. Mannen van goud. Maar ieder jaar worden ze iets meer veteraan en dat valt deze keer wel te merken, want na negen ronden, één ronde voor het eind, was de stand 24.-20 voor de vrouwen. In het individuele klassement stonden Pia Cramlin en JuditPolgar bovenaan met 6 uit 9. De beste veteraan was Kortchnoi met 5 punten, een score die hem onder de vrouwen op de gedeelde derde plaats zou brengen, samen met wereldkampioene Xie.

Wit Xie - zwart Portisch

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 e7-e6 5. Pb1-c3 a7-a6 6. Lf1-e2 d7-d6 7. 0-0 Lc8-d7 8. Lc1-e3 Pg8-f6 9. f2-f4 Lf8-e7 10. Dd1-e1 b7-b5 11. a2-a3 0-0 12. De1-g3 Pc6xd4 13. Le3xd4 Ld7-c6 14. Ta1-d1 Niet geheel volgens de regelen der kunst. Deze natuurlijke zet is in feite tempoverlies en 14. Tae1 wordt als sterker beschouwd. 14...Dd8-b8 15. e4-e5 d6xe5 16. Ld4xe5 Db8-a7+ 17. Kg1-h1 Ta8-d8 18. Td1xd8 Tf8xd8 19. f4-f5 e6xf5 20. Tf1xf5 Pf6-e8 21. Le2-d3 f7-f6 22. Le5-f4

Het luistert nauw in de Siciliaan. De aanvalszetten die vaak zo gevaarlijk zijn voor zwart, hebben hier wits stukken op dwaalwegen gebracht, waar Portisch nu fraai van profiteert. 22...Td8xd3! 23. c2xd3 Da7-d7 24. Tf5-h5 g7-g6 25. Th5-h3 g6-g5 26. Lf4-b8 Dit verliest snel. Met 26. Pe2 had wit zich nog even aan haar materiaal vast kunnen klampen, maar de prachtig werkende zwarte stukken zouden op den duur toch oppermachtig zijn. 26...Dd7-f5 27. Lb8-a7 Le7-d6 28. Dg3-e1 Df5xh3 29. De1xe8+ Kg8-g7 Wit gaf op. Zij had waarschijnlijk gerekend op 29...Lxe8, wat overigens ook geen pretje voor wit zou zijn.

Wit J. Polgar - zwart Smislov

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Lf1-b5 g7-g6 4. d2-d4 e5xd4 5. Lc1-g5 Lf8-e7 6. Lg5xe7 Dd8xe7 7. Lb5xc6 d7xc6 8. Dd1xd4 Pg8-f6 9. Pb1-c3 Lc8-g4 10. Pf3-d2 c6-c5 11. Dd4-e3 0-0-0 12. h2-h3 Lg4-e6 13. 0-0-0 Pf6-d7 14. e4-e5 Th8-e8 15. Th1-e1 f7-f6 16. e5xf6 Pd7xf6 17. Pd2-f3 Td8xd1+ 18. Te1xd1 Le6-d7 19. De3xe7 Te8xe7 20. Td1-e1 Te7xe1+ 21. Pf3xe1 Ld7-c6 22. f2-f3 Kc8-d7 23. Kc1-d2 Kd7-d6 24. Kd2-e3 c5-c4 25. g2-g4 b7-b5 26. Pc3-e4+ Lc6xe4 27. f3xe4 Pf6-d7 28. Pe1-f3 Pd7-e5 29. Pf3xe5 Remise

Een weinig schokkende partij, die ik alleen laat zien omdat de diagramstelling mooi de samenhang tussen opening en eindspel illustreert. Vergelijk de volgende opening: 1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 a6 4. Lxc6 dxc6 5. d4 exd4 6. Dxd4 Dxd4 7. Pxd4. Wit speelt het meestal wat subtieler met 5. 0-0, maar het gaat me nu om de pionnenstructuur, die gunstig is voor wit. Zo gunstig zelfs, dat eindspelkenners hebben bewezen dat de stelling gewonnen voor wit zou zijn als je alle stukken behalve de koningen van het bord neemt. Ik heb het nooit zelf gecontroleerd en dat is waarschijnlijk de reden dat ik, toen ik de diagramstelling zag, even in verwarring was. Was dat werkelijk remise? Is de witte e-pion dan niets waard? Het is vervolgens niet zo moeilijk om na te gaan dat het inderdaad remise is. Maar Smyslov moet het geweten hebben ver voordat de stelling op het bord kwam, anders had hij niet zo doodgemoedereerd al zijn stukken geruild. Je zou zelfs kunnen zeggen dat hij de opening niet zo had kunnen spelen als hij deed, als hij niet alle finesses van het eindspel beheerste. Scherp gesteld: met 6...Dxe7 stuurde Smislov aan op de diagramstelling. Zullen computers dit ooit kunnen? Ik kan het me nauwelijks voorstellen.