Quatorze Juillet staat in het teken van macht en onmacht

PARIJS, 15 JULI. Zijn eerste Quatorze Juillet als president stond in het teken van macht en onmacht. 's Morgens nam hij het jaarlijkse defilé over de Champs Elysées af, pantservoertuigen, paarden en Napoleontisch geüniformeerde manschappen onder een blauwe hemel vol Mirages en Super Étendards. Even later riep hij de Westerse wereld op een 'München' te vermijden in Bosnië. Toen was de aanval van de Bosnische Serviërs op Zepa al ingezet.

Het was waarschijnlijk de meest intensief beleefde herdenkingsdag van Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap sinds jaren. De rest van de wereld vierde het feest mee door te demonstreren tegen Chiracs beslissing om acht ondergrondse kernproeven te houden op Mururoa. In eigen land durfde Greenpeace niet meer verzet te organiseren dan een soort persconferentie in de schaduw van de Arc de Triomphe, geïmproviseerd als in de beste dagen van Charta. Het dragen van een T-shirt tegen kernproeven had in de buurt van de parade al tot arrestaties geleid, aldus de milieu-organisatie.

Om de nieuwe, menselijke stijl van zijn presidentschap te markeren, had Jacques Chirac na de traditionele manifestatie van Frankrijks militaire trots in de tuin van het Elysée 4.000 kinderen uit het hele land uitgenodigd. Het was een tafereel van landelijke onschuld en zomervreugde. De gebruikelijke Parijse parade van diplomatieke en bestuurlijke deftigheid moest wijken voor de jeugdcultuur.

Het Chiraciaanse 'bain de foule' (letterlijk: bad in de menigte) leidde tot rugby-achtige taferelen in de eigen achtertuin, maar de president voelt zijn volk zo kennelijk het beste aan. De gastvrouw van Buckingham Palace ontvangt haar onderdanen op haar zomerse tea party in een iets waardiger choreografie, maar tegen de versnaperingen uit de Limousin, Poitou Charentes en de Périgord kan Londen niet op. Grote democratieën hebben ieder hun favoriete omgangsvormen tussen boven- en onderdanen.

Juist die Westerse mogendheden had Chirac op het oog toen hij zijn ontmoeting met de kiezers-van-morgen onderbrak voor zijn tweede presidentiële persconferentie in Clinton-stijl. Die democratieën verliezen hun recht om te poseren als verdedigers van recht en democratie. Weet hij op dat moment al dat het Westen niet veel meer rest dan op te komen voor Sarajevo en misschien Gorazde? Dat is in ieder geval wat hij doet, maar hij ontkomt er - zelfs op deze nauwkeurig geregisseerde persconferentie voor de tv-camera's - niet aan te moeten ingaan op het in veel landen verafschuwde besluit over de ondergrondse kernproeven en op de snelle opeenvolging van financiële onthullingen over zijn RPR-partij en het hoogste personeel daarvan.

Pag.5: Een dag van grandeur in een verwarde wereld

De Jardin d'Hiver in het Elysée-paleis heeft een glazen overkapping. Het is een tropische wintertuin. Televisielampen geven de feestelijke Quatorze Juillet-temperatuur nog een paar graden extra. Jacques Chirac stond even plots als geruisloos achter zijn nieuwe katheder, licht hout met perspex, een Franse en een Europese vlag op standaard schuin achter zich. De enige toegelaten camera voor 'opzij-beelden' laat een imposant paleis met gobelin zien. Wie daar woont moet wel gelijk hebben.

Zoals de hele dag een gaullistische sfeer van nationaal zelfrespect en martiale capaciteiten uitstraalt, zo begint Chirac zijn optreden voor genodigde journalisten met een compliment aan de soldaten die 65 minuten hebben gedefileerd. En zonder veel overgang: “Wij willen leven in een land dat meer solidair, welvarender en goed verdedigd is”. Welk West-Europees staatshoofd zou met deze trits wenselijke waarden beginnen?

Het tekent de activist en de gaullist Chirac. Wie zegt dat zijn hoge toon ten aanzien van Bosnië niets dan mislukkingen en valse verwachtingen heeft opgeleverd, heeft niet helemaal ongelijk. Maar wat heeft alle scepsis geproduceerd, alle vergaderdata van de Contactgroep over een week? Zoals Chirac een fervente poging doet het moeras Bosnië droog te leggen, zo gaat hij even energiek het spook van de werkloosheid in eigen land te lijf.

Grote woorden heeft hij er aan gewijd in zijn verkiezingscampagne, en nu moet de regering-Juppé over het water zien te lopen. De sociale tweedeling zou worden geheeld èn het begrotingstekort gehalveerd. “Ik zal mijn verkiezingsbeloftes houden, tegen alle heersende conservatismes in, u zult zien dat mijn ministers de komende maanden met verrassende voorstellen komen..”, herhaalde hij op zijn persconferentie, die in de plaats kwam van het tv-onderonsje dat zijn voorganger Mitterrand op 14 juli het volk gunde.

Door hoog in te zetten neemt Chirac grote risico's. Hij wil veel en vraagt veel. Om zich te beschermen tegen de kritiek van de realisten en de cynici moet hij de toon soms opnieuw verhogen. Door landen en mensen die in zijn ogen excessief ijveren voor internationaal of humanitair recht aan te vallen (Nederland over drugs en een Europees beroepsrecht in Europol-kwesties en de liberaal Gijs de Vries dinsdag in het Europees Parlement). Gisteren waren het de grote broers Engeland en Amerika die in de rollen van Chamberlain en Daladier tot München-gangers werden gebombardeerd.

Het is een fascinerend soort doe-politiek, waarbij woorden en daden niet altijd even makkelijk uit elkaar zijn te houden. Bij Bosnië kan hij zeggen: ik heb in ieder geval het uiterste geprobeerd. Zijn steeds vaker 'onherroepelijk' genoemde beslissing om proeven te laten nemen ter controle en waarschijnlijk modernisering van het Franse kernwapen roept reacties in de wereld op, die hij moeilijk kan hebben voorzien. Australië en Nieuw-Zeeland waren nog ingecalculeerd. Maar de kritiek van Duitsland, Italië, Noord-Europa en 50.000 Nederlandse toeristen die Hiroshima-stickers op hun vakantie-franken gaan plakken, dat kan uit de hand lopen.

Zoals Remi Parmentier, voorzitter van Greenpeace France gisteren, tien jaar na de verwoesting door de Franse geheime dienst van de Rainbow Warrior I, zei: “Een gaullist uit 1995 zou er juist voor moeten ijveren dat alle landen zich houden aan een kernproef-verbod. Iedereen maakt wel eens een fout. Wij willen Chirac graag helpen zijn gezicht te redden.” Voorlopig zwijgt het Franse volk instemmend over zoveel kernachtige grandeur. De camping roept. In september blijkt of zij echt de straat niet opgaan.