Franse kernproeven zijn een beaujolais-boycot waard

In de kennelijke behoefte om snel na zijn aantreden een daad te stellen, heeft de nieuwe Franse president Jacques Chirac zich de woede van de hele wereld op de hals gehaald. Van alle zorgen waar de mensheid onder gebukt gaat, leken kernwapens de laatste jaren nu juist minder belangrijk te worden. Het einde van de Koude Oorlog en een aantal daarmee samenhangende internationale overeenkomsten hebben - althans gevoelsmatig - de urgentie van het kernwapenvraagstuk doen verminderen.

Het Franse besluit de kernproeven te hervatten, betekent een abrupte en harde inbreuk op dit optimisme. Beelden van Franse traangasgranaten op het Greenpeaceschip de Rainbow Warrior II, precies tien jaar na het tot zinken brengen van haar voorganger, versterken nog eens de afschuw en verontwaardiging.

Met de succesvolle acties tegen de Shell-plannen om het olieplatform Brent Spar te dumpen nog vers in het geheugen, wemelt het in Nederland en vele andere landen van de ideeën en initiatieven om nu Frankrijk door middel van massale consumentenacties tot andere gedachten te brengen. De muntstickers voor op Frans kleingeld vliegen bij Greenpeace de deur uit, de Deense Spar haalt Franse produkten van het schap, Cointreau klaagt al over omzetverlies en de eerste gezinnen besluiten spontaan af te zien van een geplande vakantie in Frankrijk.

Als er rond de Brent Spar al goede reden was voor boycotacties, dan is deze er rond de kernproeven zeker. De minachting voor de publieke opinie die Chirac tentoonspreidt, is nog groter dan die van Shell was. Het argument van de precedentwerking geldt voor Franse kernproeven minstens zo sterk als bij het dumpen van het olieplatform.

De milieugevaren zijn, voor zover te overzien, ernstiger. De explosies vinden weliswaar ondergronds plaats, maar vast staat dat er ook bovengronds radio-actieve stoffen verspreid worden. Daarnaast raken de atols in het testgebied verder ondermijnd, waardoor ze onder water kunnen verdwijnen. Dit betekent ernstige aantasting van het leefmilieu.

Maar zelfs al waren de directe milieugevolgen minder ernstig, dan nog waren de proeven verwerpelijk. Ze dienen immers om een categorie wapens te perfectioneren waar burgers en regeringen over de hele wereld juist zo snel mogelijk vanaf willen.

Afschaffing van kernwapens is ook het uiteindelijke doel van het onlangs vernieuwde non-proliferatieverdrag. In een open brief aan Chirac beklemtoont de voorzitter van Friends of the Earth International, waarbij Milieudefensie is aangesloten, het ondermijnende effect dat het aanzwengelen van de kernwapenwedloop zal hebben voor het streven naar duurzaamheid.

Wat de ernst van de zaak betreft zijn de Franse kernproeven dus zeker een goed georganiseerde en desnoods langdurig volgehouden internationale consumentenboycot waard. Of zo'n boycot er uiteindelijk moet komen, hangt vervolgens vooral van twee criteria af: effectiviteit en rechtvaardigheid.

Om met het laatste te beginnen: is het moreel juist om Franse boeren en industrieën te boycotten vanwege een besluit van de Franse president? Het antwoord is: ja. Frankrijk is een democratisch land, waar burgers en hun organisaties over vele middelen beschikken om hun regering te beïnvloeden. De Franse kiezers hebben zojuist deze nieuwe president zijn mandaat verschaft en moeten zijn fatale blunder nu corrigeren. In Frankrijk zelf is ook een beweging op gang gekomen tegen de kernproeven. Deze beweging wordt aanzienlijk gesterkt als ze kan aantonen dat Frankrijk bij doorgang van de proeven niet alleen politiek, maar ook economisch een outcast wordt.

Het indirecte karakter van consumentenboycots - Franse wijnboeren beslissen niet over kernproeven - is voor Milieudefensie reden ervoor te pleiten eerst andere drukmiddelen toe te passen. Naarmate het moment van de proeven nadert, wordt de inzet van het middel boycot echter telkens plausibeler.

Hoe effectief economische prikkels kunnen zijn, blijkt wel uit de zeer bezorgde reacties in Frankrijk terwijl er nu alleen nog maar sprake is van een beperkt aantal spontane acties. Het is uiteraard zaak zorgvuldig te bepalen welke sectoren en produkten het meest geschikt zijn als speerpunt. Voorkomen moet worden dat juist sympathiserende groepen het ernstigst getroffen worden.

Kan een consumentenboycot van Franse produkten effectief zijn? Er is veel meer ervaring met consumentenacties gericht op bedrijven, dan op landen of regeringen. Milieudefensie voerde in ons land met succes consumentenacties rond spuitbussen, PVC en aardappelen. De markt en de wens van consumenten zijn een machtig wapen om beslissingen van bedrijfsdirecties te beïnvloeden. De gang van zaken rond de Brent Spar heeft dit recent nog eens bevestigd.

Boycot van een land is echter andere koek dan van een bedrijf. De politiek en de bureaucratie zijn veel minder beïnvloedbaar, zeker als er ook nog eens prestige in het geding is. Toch zijn er goede redenen voor optimisme over de effectiviteit van een massale boycot van Franse produkten. Frankrijk exporteert een aantal duidelijk als 'Frans' herkenbare en gepropageerde artikelen, zoals wijn, champagne, cognac, auto's, kaas en Frankrijk als vakantieland.

Voor al deze produkten bestaan prima alternatieven waar de consument ook voor zou kunnen kiezen. De belangenorganisaties rond deze produktgroepen doen er goed aan hun regering nu flink onder druk te zetten, anders krijgen ze straks met de gevolgen van zo'n boycot te maken. In september zal volgens planning de eerste kernproef plaatsvinden. Is begin september nog niet duidelijk dat deze wordt afgeblazen, dan kan produktie van Beaujolais primeur dit jaar beter achterwege blijven.