Chirac wil binnen 48 uur antwoord; Parijs eist militaire actie voor enclaves

PARIJS, 14 JULI. Frankrijk heeft zijn bondgenoten 48 uur de tijd gegeven voor een “beperkte militaire actie” om een eind te maken aan aanvallen van de Bosnische Serviërs op moslim-enclaves. In een verklaring van president Chirac wordt gesuggereerd dat Frankrijk zijn troepen uit Bosnië terugtrekt als de bondgenoten niet meewerken.

De Franse minister van defensie, Charles Millon, heeft vanmorgen gezegd dat Frankrijk overweegt zijn troepen te hergroeperen rond Sarajevo als de Westerse bondgenoten niet binnen 48 uur een duidelijk antwoord hebben op de Servische dreiging voor de kleinere door de VN gegarandeerde moslim-steden in Bosnië.

Hij dreigde niet met het terugtrekken van alle Franse troepen uit ex-Joegoslavië bij het uitblijven van een ferme Westerse reactie. Die is volgens Frankrijk geboden na de dramatische val van Srebrenica.

Frankrijk heeft zich met name de ontzetting van Sarajevo ten doel gesteld en is al begonnen een weg naar Sarajevo aan te leggen door gebied dat niet door de Bosnische Serviërs wordt beheerst. “Frankrijk wil alles doen wat mogelijk is voor de ontsluiting van Sarajevo, want het is duidelijk dat wij niet werkeloos kunnen toezien hoe die stad langzaam gewurgd wordt”, aldus Millon vanmorgen op de Franse radio.

In de verklaring van president Chirac van gisteren wordt het “essentieel” genoemd met “een krachtige, beperkte militaire actie een eind te maken aan het prijsgeven van de enclaves”. De president kwam in zijn verklaring van gisteren niet terug op zijn eerdere voorstel om Srebrenica op de Bosnische Serviërs te heroveren - een plan dat vrijwel unaniem als onrealistisch van de hand is gewezen.

De verklaring van Chirac laat zich volgens waarnemers lezen als een verwijt aan het adres van de bondgenoten. Dat verwijt geldt vooral Groot-Brittannië, met Nederland Frankrijks partner in de 'snelle-reactiemacht' (RRF), dat alle suggesties voor een militair optreden van de hand heeft gewezen. “Het accepteren van feiten op de grond ontneemt de diplomatieke pogingen die worden ondernomen om een blijvende vrede te bereiken, elke zin”, aldus Chirac in de verklaring.

“Als zo'n militaire actie onmogelijk blijkt te zijn, zou Frankrijk zich genoodzaakt voelen om, samen met zijn partners en de secretaris-generaal van de VN, de relevante consequenties te trekken. De Serviërs hebben met de inname van Srebrenica de principes van de VN en de NAVO vertrapt, zijn begonnen aan een nieuwe golf van 'etnische zuiveringen' en hebben de deur geopend voor de val van andere enclaves”, aldus Chirac.

De Franse ministers van defensie en buitenlandse zaken maakten later gisteren duidelijk dat de partners van Frankrijk binnen 48 uur moeten reageren op de verklaring, die door een hoge Franse functionaris werd omschreven als “vrijwel een ultimatum”.

Minister Millon, die vandaag Franse troepen in Bosnië bezoekt, zei gisteren dat de verklaring vooral is gericht aan het adres van de VS en Groot-Brittannië. “De Britten en Amerikanen moeten ermee akkoord gaan de Serviërs onder druk te zetten. Er kan geen diplomatie bestaan zonder militaire druk”, aldus Millon.

Pag.5: Londen wil van Parijs details plan

Later gisteren kwamen Chirac, de Duitse bondskanselier Kohl en president Clinton van de VS na telefonisch overleg tot de conclusie dat de VN-vredesmacht in Bosnië moet blijven. Vandaag wordt ook de Britse premier Major bij het overleg betrokken. Clinton waarschuwde later dat “de dagen van de VN-missie geteld zijn”, tenzij de integriteit van de VN wordt hersteld. Clinton zei dat bij een ineenstorting van UNPROFOR de Verenigde Staten en bondgenoten gezamenlijk moeten beslissen over opheffing van het wapenembargo. Dat zou de beste manier zijn om de eenheid van de NAVO te bewaren en om te vermijden dat het conflict in Bosnië “te veel ge-Amerikaniseerd” wordt, aldus Clinton.

In Londen heeft minister van buitenlandse zaken Rifkind terughoudend gereageerd op de verklaring van Chirac. “Ik ben het ermee eens dat, als er een praktische en realistische manier is om de enclaves in Bosnië te helpen, dit serieus moet worden overwogen”, zei Rifkind in een verklaring. “We hebben de Franse regering gevraagd om hun gedetailleerde denkbeelden over de vraag hoe dit moet gebeuren.”

De Bosnische minister van buitenlandse zaken, Muhamed Sacirbey, zei gisteren dat de Bosnische regering om het vertrek van de VN-vredesmacht zal vragen als het kader waarin de VN opereren blijkt “onvoldoende en contraproduktief” te zijn. “Ik denk dat de formele beslissing niet veraf is”, aldus Sacirbey. Hij voegde daaraan toe, dat Sarajevo na een vertrek van de VN-vredesmacht op bilaterale basis “alternatieve regelingen” zal sluiten met “landen die troepen willen sturen, of mensen die helpen met de humanitaire crisis”.

Inmiddels gaat de internationale gemeenschap er unaniem van uit dat Srebrenica niet kan of moet worden heroverd, zoals Parijs aanvankelijk wilde. NAVO-secretaris-generaal Claes zei gisteren dat Srebrenica “als veilig gebied onherroepelijk verloren” en dat Zepa “in gevaar is”. Hij voegde daaraan toe “zenuwachtig” te zijn geworden van de geluiden als zouden de Serviërs alsnog moeten worden gedwongen Srebrenica te verlaten. “Als het kalf verdronken is, mogen wij alsnog tussenbeide komen”, aldus Claes.

De EU-landen die bijdragen aan de VN-vredesmacht overleggen maandag over de situatie in Bosnië. Daarbij zullen de Russische minister van buitenlandse zaken Kozyrev en EU-onderhandelaar Bildt aanwezig zijn.