Van Mierlo; De minister van buitenlandse zaken geeft collega's de ruimte

DEN HAAG, 13 JULI. Het 'Bosnië-clubje', dat bestaat uit premier Kok en de ministers Van Mierlo en Voorhoeve, komt herhaaldelijk bijeen. Dat is de alfabetische volgorde, maar het accent ligt bij Voorhoeve, zegt de woordvoerder van de regering, Van der Voet, woensdagavond. Tegelijkertijd strikt Van Mierlo bij de uitgang van het Torentje zijn das en trekt hij zijn boord recht voor een tv-camera. Maar alleen Voorhoeve krijgt een vraag van de verslaggever van het journaal.

Ook de dag daarvoor, bij de persconferentie na de val van Srebrenica, heeft Van Mierlo weinig te doen. Als een commodore van de luchtmacht de militaire situatie uitlegt, fluistert Voorhoeve Van Mierlo in het oor wat hij nog kwijt wil aan de journalisten. 'Yes sir', antwoordt Van Mierlo kort, 'yes sir'.

Later die woensdagavond mag hij na Voorhoeve aanschuiven als gast in het tv-programma Nova. “We kennen de realiteit van het veld en we kennen de realiteit van de woorden van de internationale politieke meningsvorming zoals bijvoorbeeld in de Veiligheidsraad. Het gaat nu om internationale actie voor hulp aan de vluchtelingen. Als iedereen weg is komt ook Dutchbat aan de beurt.”

De minister van defensie opereert in de voorste linies bij het bezweren van de crisis in Srebrenica. Hij beweegt zich het gezelschap van hoge militairen, hij verzorgt een briefing voor Tweede-Kamerleden in de 'bunker' van Defensie, hij reageert rechtstreeks op de dramatische militaire situatie in Oost-Bosnië. Zijn collega Van Mierlo van buitenlandse zaken heeft intussen een veel minder 'fotogenieke' verantwoordelijkheid. Hij voert koortsachtig diplomatiek overleg.

Van territoriumdrift heeft Van Mierlo weinig last. Van Mierlo valt er niet over dat Voorhoeve regelmatig filosofeert over 'buitenlandse zaken', vooral voor geachte fora in het buitenland en soms in de Tweede Kamer. Ook premier Kok krijgt van hem de ruimte.

Dat is in het verleden bij een crisis wel eens anders geweest. In de Golfoorlog bood zijn voorganger Van den Broek Israël Nederlandse Patriot-raketten aan, terwijl minister Ter Beek van niets wist. Het leidde tot een fikse ruzie in het kabinet.

Na de dood van de militair Van Renssen, afgelopen zaterdag, is Van Mierlo samen met zijn staf aan de slag gegaan. In het weekend legde hij contact met de Franse en Amerikaanse ambassadeur, maandagochtend volgde een gesprek met de Bosnische minister van buitenlandse zaken Sacirbey. Hij waarschuwt zijn collega dat acties van het regeringsleger, waarbij VN-militairen worden gedood, het draagvlak voor de VN-operatie ondermijnen, en hij vraagt een grondig onderzoek naar de dood van de Nederlander.

In Nova, woensdagavond, geeft hij toe dat er niet veel te onderhandelen valt, zolang de Bosnische Serviërs de dienst uitmaken. Wel wil hij de internationale gemeenschap ervan doordringen dat de veiligheid van de vluchtelingen en de Nederlandse manschappen de hoogste prioriteit moeten hebben. Zo bevindt Nederland zich door de val van Srebrenica in een zeer gecompliceerd proces van overleg in de Veiligheidsraad, in de Europese Unie, in de NAVO maar vooral in het veld en van land tot land: “We kunnen er niet weg en we kunnen er niet blijven”, aldus Van Mierlo.

Dinsdagochtend had hij eerst overleg met EU-onderhandelaar Bildt en daarna met zijn Spaanse collega Solana. Hij vraagt hem om een krachtige verklaring van de Europese Unie, waarvan Spanje voorzitter is. Hij belt met zijn Franse collega De Charette. Frankrijk zegt militair steun toe maar al vlug blijkt dat het militair met de middelen die er zijn onmogelijk is Srebrenica te heroveren.

Minister Kinkel van Duitsland, dat (niet permanent) lid is van de Veiligheidsraad en van de Contactgroep voor Bosnië, zegt Van Mierlo telefonisch toe dat Duitsland alles in het werk zal stellen om de Veiligheidsraad snel een uitspraak te laten doen over de ontstane situatie na de val van Srebrenica. Kinkel biedt diplomatieke steun aan en prijst het optreden van de Nederlandse militairen. Duitsland doet straks met Tornado's mee aan de hergroepering van VN-troepen in Bosnië en zal assisteren bij een eventuele evacuatie van alle VN-troepen uit Bosnië.

Van Mierlo spreekt dinsdag ook met zijn Britse collega Rifkind, de Belg Derycke, de Luxemburger Poos en de Nederlandse ambassadeurs en permanente vertegenwoordigers in Washington, Brussel, New York en Parijs. Met de regering in Belgrado is er geen direct contact. De betrekkingen staan op een zeer laag pitje en het is de vraag wat een demarche in Belgrado bij president Milosovic op dit moment kan opleveren. In de bunker van het ministerie van defensie wordt Van Mierlo samen met premier Kok en minister Voorhoeve op de hoogte gebracht van de militaire ontwikkelingen.

Op zijn ministerie komen telegrammen binnen waarin waardering wordt geuit voor de rol van de Nederlandse militairen in de gevallen enclave. Temidden van een vrij explosieve 'herijking' in het veld komt woensdag ook nog de herijkingsnota van buitenlands beleid voor de derde keer aan de orde in de ministerraad. Van Mierlo verdedigt opnieuw zijn tekst. Tweeduizend kilometer zuidelijker dicteren de Bosnische Serviërs de situatie.