Moeizame start voor Gelderse bevers

Zowel in Europa als in Noord-Amerika hebben bevers hun huidige verspreiding te danken aan herintroductie-inspanningen. Nagenoeg uitgeroeid door pelsjagers hebben de Noordamerikaanse bevers (Castor canadensis) zich dankzij de inspanningen van een klein clubje sympathisanten zich in deze eeuw voortvarend hersteld.

Ook de Europese bever (Castor fiber) ging vooral door de jacht achteruit. Al vanaf de jaren twintig zijn in tal van landen opnieuw dieren uitgezet. Overwegend met succes; met Zwitserland als enige uitzondering. In sommige gevallen werd aan fauna-vervalsing gedaan door Noordamerikaanse bevers uit te zetten - die laten zich in gevangenschap iets makkelijker fokken.

De verschillende herintroductie-pogingen hebben twee vuistregels opgeleverd. Het uitzetten van bevers in familiegroepjes blijkt het beste. Daarnaast werkt het goed wanneer de dieren in hun nieuwe leefgebied voorzien worden van een kunstmatige burcht, waarin ze aanvankelijk worden opgesloten. Wanneer ze zich eenmaal een weg naar buiten hebben geknaagd, blijken ze honkvaster te zijn dan bevers die het aanvankelijk zonder onderkomen moeten doen.

De eerste uitzetproef met bevers in Nederland, in de Biesbosch, werd na wat tegenslagen in de beginfase in 1993 succesvol afgerond. Inmiddels hadden uit Natuurpark Lelystad ontsnapte bevers hun eigen project gestart, zonder op overheidsgoedkeuring te wachten. Zij vestigden zich in de naaste omgeving. Aanvankelijk tot verbazing van boeren, die opeens eigenaardige bouwsels in de keurig aangeharkte sloten zagen verschijnen.

Acht maanden geleden was de beurt voor een herintroductie aan de Gelderse Poort, het zich volop ontwikkelende natuurgebied tussen Arnhem, Nijmegen en Emmerich. Terecht werd het loslaten van twee wat tammere dieren aangegrepen om de publiciteit te zoeken, want hier werd immers een belangrijke stap genomen bij de herstelwerkzaamheden aan de Nederlandse natuur. Ongehaast besnuffelden de dieren journalisten en camera's, alvorens in het water van de Kekerdomse waard te duiken.

Elbegebied

Hoe staat het er nu voor? De werkgroep Bevers Gelderse Poort, waarin ondermeer vertegenwoordigd Staatsbosbeheer, het Instituut voor Bos-en Natuuronderzoek en het Wereld Natuur Fonds, heeft de zaken onlangs op een rij gezet.In totaal werden tot nu toe vijftien bevers uitgezet.

In september 1994 zijn drie families uit het Duitse Elbegebied losgelaten, verspreid over de Kekerdomse waard, de aangrenzende Millingerwaard en de onder Nijmegen gelegen Groenlanden. Een maand later volgde in datzelfde gebied nog een beverman met twee jaarlingen.

Bij een uitzettingsproject kan men bij voorbaat rekenen met verliezen: dieren- en soortbescherming zijn twee verschillende zaken. Niettemin spreken de initiatiefnemers van een moeizame start. Een aantal dieren is inmiddels dood. Het gehandicapte mannetje uit de zuidelijke Groenlanden werd gevonden met een darmafsnoering, mogelijk veroorzaakt door de geïmplanteerde zender. Het andere mannetje uit de Groenlanden stierf aan ouderdom. Het mannetje uit de Kekerdomse waard ging uiteindelijk ten onder aan chronische longontsteking; het vrouwtje in de Millingerwaard en beide jaarlingen uit de Groenlanden aan lepospirose.

Daarnaast worden inmiddels vier dieren vermist. Van een volwassen vrouwtje en drie jonge dieren uit de Groenlanden worden geen vraatsporen meer gevonden. Mogelijk zijn de jonge dieren aan lepospirose bezweken. Het vrouwtje is mogelijk nog elders gezien.

Andere dieren zijn aantoonbaar op drift geraakt. Het jonge vrouwtje uit de Millingerwaard is in maart bij de sluis van Weurt waargenomen, hemelsbreed dertien kilometer verwijderd van de uitzetlokatie. Het mannetje uit de Groenlanden heeft zijn intrek genomen in de Beuningse uiterwaarden en is enkele malen bij Ewijk waargenomen, twaalf kilometer van de plaats van vrijlating.

Drie van zenders voorziene bevers zijn nog in leven en bevinden zich globaal in het voor hen gekozen leefgebied. Twee dieren hebben zich elders gevestigd, en sinds de uitzetting zijn zes dieren dood aangetroffen en zijn vier andere spoorloos.

De werkgroep concludeert dat dit geringe succes komt doordat de uitzetgroep veel jonge dieren telde en enkele verzwakte oudere dieren. De door het vangen, transporteren, operatief een zender inbrengen en tenslotte loslaten veroorzaakte stress kan bij deze dieren sneller tot infectieziektes leiden.

Het project dient niet alleen de terugkeer van de bever. Gehoopt wordt dat de dieren hun rol als groenontwerpers op zich nemen en extra dynamiek brengen in de nieuwe natuurgebieden. Die invloed werd al veelbelovend teruggevonden, in de vorm van vraatsporen en wissels. De dieren rustten tot nu toe vooral in legers, maar bouwden ook al kleine burchten. Van schade aan de landbouw is nog niets gebleken.

Hoog water

Vanwege de mogelijke extreem hoge waterstanden werden zowel bevers in binnendijks gebied als in uiterwaarden uitgezet. Uit zenderpeilingen bleek dat het hoge water van dit jaar voor onrust onder de dieren zorgde. Voor sommige dieren was het de aanleiding om hun favoriete rustplaats in de steek te laten. Het mannetje uit de Kekerdomse waard werd na verschillende zwerftochten, waarop hij zich binnen één dag wel zestien kilometer verplaatste, dood aangetroffen - sterk vermagerd. Maar andere dieren namen tijdelijk hun intrek op droge plekken, waar zij ook de vegetatie duchtig bewerkten.

Dit najaar wordt het tweede deel van de herintroductie -plannen uitgevoerd, met opnieuw vier beverfamilies die worden losgelaten. Maar niet alleen in de Rijnstrangen onder Zevenaar, zoals de bedoeling was, maar ook weer in de Ooijpolder.

Om de risico's te beperken worden enkele nieuwe maatregelen genomen. De periode van gevangenschap voor bevers uit het Elbe gebied wordt verkort. Zodra er een familie gevangen is, zal zij worden overgebracht en losgelaten. Er zal niet worden gewacht tot alle families gevangen zijn.

Van de volwassen dieren zullen alleen de mannetjes een zender ingebouwd krijgen. Maar wel zullen ook jonge dieren 'gezenderd' worden, zodat meer zicht komt op eventuele verdwijningen in deze categorie.

Een andere stap is dat de dieren zullen worden losgelaten in kunstmatige burchten, zodat ze direct een beschutte plek voorhanden hebben. De uiteindelijke bedoeling is juist dat de bevers zich vanuit de Gelderse Poort zullen verspreiden naar andere leefgebieden.