Kan het wat minder @@ net?

Nu we er op zitten, moesten we het er ook maar eens over hebben. Internet dus. Want behalve òp Internet, wordt er ook òver Internet een hele hoop onzin uitgekraamd. Dat is wel vaker het geval als het 'orthodox geloof' betreft en daar begint de huidige Internet-hype toch wel alle trekken van te krijgen. Een mooi voorbeeld van dat blinde geloof stond in de Volkskrant van 1 juli waar Marcel Bullinga, medewerker informatietechnologie van het Instituut voor Publiek en Politiek, een stuk schreef onder de kop 'Teledemocratie is nieuwe kans voor burgers en politici'. Het was typisch weer zo'n stuk van iemand die het digitale licht heeft gezien. Aangezien in politieke partijen zelf ook de mogelijkheden van de interactieve communicatie steeds serieuzer worden genomen (onlangs nog in het pamflet van de Wiardi Beckman Stichting over de verplaatsing van de politiek), verdient het artikel van Bullinga nadere beschouwing.

“Met behulp van de digitale snelweg hoeven we de stem van de burger niet langer te beperken tot dat deel van de bevolking dat bekend staat als vergadertijgers”, schrijft hij. Alsof de Internet-tijger niet minstens zo erg en net zo narrow-minded is als de vergadertijger, maar dit terzijde. Want het gaat natuurlijk om de nieuwe kansen voor de steeds onthechter rakende politiek die de elektronische snelweg volgens mensen als Bullinga biedt. “Via de digitale snelweg kunnen we in principe iedereen bereiken en een ingewikkelde zaak presenteren op een voor iedereen begrijpelijke manier”, aldus zijn bijdrage in de Volkskrant.

Alsof dat het probleem is. Alsof nu niet iedereen kan worden bereikt en alsof nu geen ingewikkelde zaken op een voor iedereen begrijpelijke manier kunnen worden gepresenteerd. De digitale snelweg maakt het antwoorden slechts gemakkelijker - voor hen die zijn aangesloten - maar de essentiële vraag is of de politiek wel gebaat is bij het snelle antwoord. Vaak gaat de snelheid ten koste van de kwaliteit van het antwoord. Hier geldt hetzelfde bezwaar als tegen het referendum: de brede afweging die de politicus maakt, waarvoor hij ook is aangesteld, moet het afleggen tegen het 'simpele' voor of tegen antwoord

Het meest recente voorbeeld is Bosnië. Bijna twee derde van de Nederlanders vindt de risico's die de Nederlandse militairen in Bosnië lopen niet langer verantwoord en ruim de helft meent dat de Nederlandse regering de militairen zo snel mogelijk moet terugtrekken, zo bleek uit een enquête die het RTL-nieuws afgelopen dinsdagavond liet uitvoeren direct nadat de verovering van Srebrenica door de Bosnische Serviërs bekend was geworden. Hoe anders was echter de opvatting van de gekozen politici. Zij kwamen gistermorgen tijdens een ingelaste commissievergadering bijeen en gaven unaniem steun aan het regeringsstandpunt dat het terugtrekken van troepen nu in het geheel niet aan de orde is. Nu staan tussen opiniepeiling en werkelijke beslissingen nog politici, maar hoe zal dat gaan als de teledemocratie een feit is en het volk gestemd zal hebben voordat de politici in vergadering bijeen gaan?

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat Bullinga geen voorstander is van de drukknop-democratie die burgers een ultieme beslissingsmacht geeft. Nog niet. Zoals hij zelf schrijft, moet met “kleine stappen” worden begonnen. Volgens hem opent de digitale snelweg de mogelijkheid burgers invloed te geven voordat beslissingen worden genomen. “Met te ontwikkelen software wordt een willekeurig maatschappelijk probleem in voor iederen begrijpelijke brokken gehakt. De burger doorloopt een boom met keuzemogelijkheden. In die boom staan de voor- en nadelen van alle deelproblemen en hun mogelijke oplossingen inclusief de kosten en de baten.”

Op die manier wordt de digitale geïnteresseerde als het ware ondervraagd en komt zo “misschien tot eigen verrassing tot een genuanceerd standpunt”, aldus Bullinga. Geen simpel ja of nee tegen de Betuwelijn dus. De elektronische snelweg opent in zijn ogen juist de mogelijkheid voor een genuanceerde benadering van vraagstukken. In het geval van de Betuwelijn kan dit ertoe leiden dat de geïnteresseerde burger bij voorbeeld zegt dat de aanleg acceptabel is, mits de geluidsoverlast binnen 100 meter van het spoor wordt beperkt tot 50 decibel en de kosten van aanleg de 120 miljoen niet overschrijden.

Het is duidelijk dat de PTT hier de grote winnaar is, want hoe groot moet de digitale boom wel niet zijn om alle voors en tegens van de Betuwelijn te kunnen bevatten? Decibellen versus miljoenen is nog wel op een spreadsheet aan te geven, maar hoe staat het met die andere overwegingen die bij het Betuwelijn-project ook een rol spelen? Te denken valt aan zaken als de economische positie van Rotterdam, het extra fileleed bij het niet doorgaan van de Betuwelijn, internationale ontwikkelingen op het gebied van goederenvervoer per rail enz. Moet dat allemaal in het computerprogramma of toch maar overlaten aan degenen aan wie we onze beslissingsbevoegdheid hebben gedelegeerd in de hoop dat zìj van alle kanten met terzake doende informatie worden gevoed?

Het probleem met de profeten van de elektronische snelweg is dat ze vaak zelf zo digitaal denken. De boom, die volgens Bullinga tot een genuanceerd antwoord op maatschappelijke vraagstukken kan leiden, is niet anders dan een tocht door het veld van nullen en enen. De afweging die de politicus maakt is daarentegen vaak het het tegenovergestelde van een digitale. Overwegingen, opvattingen vaak ook nog iets van een visie of beginsel spelen daarbij een rol. De mening van het elektoraat, niet te vergeten, telt ook mee. De politicus moet kunnen luisteren. Maar luisteren alleen is niet voldoende. Vervolgens komt de brede afweging om de hoek kijken. Iets waarvoor op de elektronische snelweg nu net geen plaats is.