Debat

DE TWEEDE KAMER IS gisteren een debat over achtergronden en oorzaken van het debâcle in Srebrenica uit de weg gegaan. Daarvoor kan begrip worden opgebracht. Nederlandse militairen bevinden zich er in een hachelijke toestand en zijn geheel afhankelijk van een vreemde macht, zoals minister Van Mierlo niet naliet te onderstrepen. Die macht moet niet worden geprovoceerd. Den Haag is waar het gaat om Dutchbat zijn soevereine keuzevrijheid ontnomen. Minister Voorhoeve had dat eigenlijk al een dag eerder duidelijk gemaakt met zijn verzoek-op-het-nippertje aan VN en NAVO om een derde luchtaanval af te gelasten. Het spel is uit en voor het moment heeft kabinet noch Kamer daaraan veel toe te voegen.

Maar het begrip is eindig. Regering en parlement zijn destijds gezamenlijk de weg ingeslagen die nu in Srebrenica een doodlopende straat is gebleken. Het is te gemakkelijk om een en ander af te doen met de mededeling dat het zonder UNPROFOR en Dutchbat allemaal nog erger was geweest. De pretenties reikten verder (tot aan een 'robuust optreden' toe), de bijdrage aan de NAVO-luchtmacht en aan de snelle reactiemacht was er niet voor niets, de verwachtingen waren hoog gespannen.

Zo is het een goede zaak dat Nederlandse blauwhelmen vluchtelingentransporten uit Srebrenica begeleiden om op die manier het ergste te voorkomen. Maar dat mag niet doen vergeten dat hiermee de 'etnische zuivering' toch maar weer van een blauw randje wordt voorzien. Het kan onder de gegeven omstandigheden niet anders, maar het had zover niet mogen komen.

IN DEZE ERVARING ligt een aanknopingspunt. Nationaal en internationaal zal er rekenschap van moeten worden gegeven dat de Verenigde Naties niet zijn opgezet langs de lijnen van particuliere hulporganisaties als het Rode Kruis en Artsen zonder Grenzen. De VN vormen een verbintenis van soevereine landen en handhaven op grond van het Handvest de internationale vrede en veiligheid. Al het gepraat over het onderscheid tussen vrede bewaren en vrede afdwingen laat de duidelijkheid van het Handvest op dit punt onverlet.

De betekenis van mislukkingen als in Somalië, Bosnië en Rwanda stijgt uit boven de betrokken regio's, hoe groot de offers ook mogen zijn die de lokale bevolking worden opgelegd. De positie en de functie van de Volkerenorganisatie zelf komen in het geding als haar geloofwaardigheid zo zwaar wordt aangetast als nu bij herhaling het geval is geweest.

NATUURLIJK kan Den Haag alleen de VN niet tot inkeer brengen. Maar het kan wel voor zichzelf de grenzen en voorwaarden bepalen die het in acht wil nemen voor het geval er weer een beroep op Nederland wordt gedaan om aan een vredesoperatie mee te werken. Zonder dat vooraf zekerheid kan worden geëist dat een dergelijke operatie een succes wordt, dienen hopeloze situaties zoals nu ontstaan door de schepping van per definitie en bij voorbaat onverdedigbare zogenaamde 'veilige plaatsen' te worden vermeden. Daarover zou vooraf overeenstemming moeten bestaan met landen waarvan troepen worden verwacht.

Het Kamerdebat waarin de rekening van de Nederlandse aanwezigheid in Srebrenica wordt opgemaakt, behoort te worden gevoerd zodra de blauwhelmen daar over hun eigen lot weer de vrije beschikking hebben.