Srebrenica is gevallen, antwoord VN blijft uit; In Potocari dreigt een ramp voor duizenden

SARAJEVO, 12 JULI. In de gisteren ondanks twee NAVO-luchtaanvallen door de Bosnische Serviërs veroverde enclave Srebrenica dreigt een humanitaire ramp: 30.000 moslims die de stad zijn ontvlucht, zitten zonder voedsel, water en bescherming in Potocari, het hoofdkwartier van de vierhonderd Nederlandse blauwhelmen. Achtduizend mensen zijn onderweg naar Potocari.

Bijna alle Nederlandse blauwhelmen zitten in Potocari, met uitzondering van tien man die door het Bosnische regeringsleger worden vastgehouden en 42 gijzelaars die door de Bosnische Serviërs in hechtenis zijn genomen. Vanmorgen zijn opnieuw twee, door Nederlanders bemande posten bij Srebenica in handen gevallen van de Bosnische Serviërs. Daarmee is het aantal door de VN-vredesmacht bezette posten in de enclave geslonken tot drie.

Het hoofdkwartier in Potocari, ondergebracht in een voormalige accufabriek, is geschikt om tweehonderd blauwhelmen te huisvesten. Volgens de crisisstaf in Den Haag is hun toestand zeer zorgwekkend. Er is voedsel voor tweehonderd man voor een week. Er zitten nu 330 Nederlanders. De vluchtelingen uit Srebrenica, die tijdens hun mars naar het drie kilometer noordelijker geleden Potocari voortdurend zijn beschoten door de Bosnische Serviërs, hebben het complex omringd.

De Franse president Chirac bood gisteren Franse troepen van de 'snelle-interventiemacht' (RRF) aan om de Bosnische Serviërs uit Srebrenica te verdrijven en “de integriteit” van de 'veilige zone' te herstellen. “Frankrijk is bereid al zijn middelen ter beschikking van de Veiligheidsraad te stellen”, aldus Chirac. De secretaris-generaal van de VN, Boutros-Ghali, zei gisteren dat de RRF “technisch” nog niet klaar is om in actie te komen. Hij omschreef de VN-missie in Bosnië als “een onmogelijke missie”. Vandaag zei hij zich tegen een terugtrekking van de blauwhelmen uit Bosnië te verzetten, omdat dat de toestand nog zou verslechteren. De VN gaan op zoek naar “een ander veilig gebied” voor de vluchtelingen uit Srebrenica.

De Bosnisch-Servische leider Karadzic weigerde vandaag gevolg te geven aan oproepen zich uit Srebrenica terug te trekken: “Hoezo terugtrekken? Uit ons eigen land? Srebrenica is ons eigen land”, zei Karadzic in Pale, dat overigens vandaag werd getroffen door drie granaten.

De Bosnische premier Silajdzic reageerde gisteren woedend op de val van Srebrenica. Hij zei dat de internationale gemeenschap de Bosnische Serviërs “heeft geholpen” door de NAVO te laat in actie te laten komen. Silajdzic drong aan op een onmiddellijke opheffing van het wapenembargo, opdat “het slachtoffer zich eindelijk kan verdedigen”.

Met twee luchtaanvallen van Amerikaanse en Nederlandse vliegtuigen heeft de NAVO gisteren alsnog getracht de val van Srebrenica te voorkomen.

Pag.5: Paniek na doorbraak Serviërs bij Srebrenica

Bij de aanvallen werden twee Servische tanks uitgeschakeld. Een derde luchtaanval werd op verzoek van minister Voorhoeve van defensie afgeblazen nadat de Bosnische Serviërs hadden gedreigd de 32 gevangen Nederlandse blauwhelmen te doden en Potocari te bombarderen. Voorhoeve belde met Boutros-Ghali en met VN-gezant Akashi om de derde luchtaanval te verhinderen. Akashi had overigens met de luchtaanval ingestemd op uitdrukkelijk bevel van Boutros-Ghali. Akashi is inmiddels naar New York ontboden voor overleg.

De Bosnische Serviërs lieten zich door de luchtaanvallen niet afschrikken. Ze sommeerden de dertig Nederlanders die een wegversperring ten zuiden van Srebrenica bemanden zich terug te trekken. Na een kort maar hevig vuurgevecht - waarbij geen Nederlanders gewond werden - trokken de blauwhelmen zich terug, waardoor de weg naar Srebrenica voor de Bosnische Serviërs open kwam te liggen.

Daar kwam direct een chaotische exodus op gang: tienduizenden mensen namen de vlucht in noordelijke richting. Veel van de mannen vluchtten de bergen in. Dat deden ook de verdedigers van het regeringsleger. De Nederlandse blauwhelmen trachtten de vluchtelingen te beschermen. Binnen korte tijd werd Srebrenica “een spookstad”, zoals VN-woordvoerder Ivanko het later uitdrukte.

De Nederlandse commandant, overste Ton Karremans, stelde zich in verbinding met de Bosnische Serviërs voor een vrijgeleide voor zijn mannen en de vluchtelingen en de vrijlating van de 32 gevangen blauwhelmen, die door de Bosnische Serviërs in het nabijgelegen Bratunac worden vastgehouden. Die laatsten werden door de 'minister van buitenlandse zaken' van de Bosnische Serviërs, Aleksa Buha, bestempeld als 'gasten' die op eigen verzoek in Bratunac verbleven. Een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van defensie zei vannacht dat de 32 Nederlanders “waarschijnlijk” zijn vrijgelaten. Die melding is tot dusverre niet bevestigd. De Bosnisch-Servische televisie bestempelde de 32 Nederlanders gisteravond nog als “krijgsgevangenen”.

De Bosnische Serviërs meldden Srebrenica te hebben “bevrijd”. Jovan Zametica, een invloedrijke adviseur van Radovan Karadzic, de leider van de Bosnische Serviërs, zei: “De moslims hebben de status van het 'veilige gebied' geschonden door terroristische aanvallen te plegen op de Servische burgerbevolking. De afgelopen 45 dagen zijn dertig [Servische] burgers gedood. We zijn vastbesloten een eind te maken aan deze daden van terrorisme.” De televisie van de Bosnische Serviërs meldde dat een tweede enclave, Zepa, zich afgelopen nacht nog zou overgeven. Dat is overigens niet gebeurd. Wel is er bij Zepa gevochten. Dat was ook het geval bij de derde moslim-enclave in oostelijk Bosnië, Gorazde. De opperbevelhebber van de Bosnische Serviërs, generaal Ratko Mladic, heeft vandaag gedreigd met beschietingen van Zepa en Gorazde, als er nieuwe luchtaanvallen komen.

VN-woordvoerder Coward gaf toe dat de Bosnische regeringstroepen vanuit het 'veilige gebied' Srebrenica nachtelijke aanvallen hebben gepleegd op de Bosnische Serviërs, maar hij voegde daaraan toe dat die aanvallen niet op grote schaal hebben plaatsgevonden.

Rusland heeft de twee luchtaanvallen van de NAVO van gisteren veroordeeld. Een door het persbureau Interfax geciteerde Russische woordvoerder noemde ze “onnodig, onlogisch en onbegrijpelijk” (Reuter, AP, AFP)