Birma verbetert imago door vrijlating Aung San

Sterktebod of zwaktebod? De meningen verschillen over de redenen van de geheel onverwachte opheffing van het huisarrest van de populaire dissidente Aung San Suu Kyi, winnares van de Nobelprijs voor de Vrede in 1991, door het Birmese militaire regime.

Op het eerste gezicht lijkt de opheffing een grote stap want de 50-jarige Suu Kyi is sinds 1988 de invloedrijkste criticus van het Birmese regime. Suu Kyi is de dochter van de legendarische, in 1947 vermoorde, generaal Bogyoke Aung San, de architect van de Birmese onafhankelijkheid. Haar eigen leven had zich tot 1988 hoofdzakelijk in het buitenland afgespeeld en aanvankelijk keerde zij slechts terug naar Birma om haar moeder te verzorgen. Maar daar raakte zij in de ban van de Birmese politiek. “Ik kon niet, als mijn vaders dochter, ongevoelig blijven voor de gebeurtenissen”, aldus Suu Kyi al tijdens haar eerste openbare toespraak in de zomer van 1988, voordat het Birmese leger studentendemonstraties voor democratisering bloedig neersloeg. Door haar uitgesproken opstelling en afkomst is Suu Kyi hét symbool geworden van het verzet tegen het militaire bewind in Birma.

Opponenten van het Birmese regime in de Thaise hoofdstad Bangkok reageerden enthousiast op de opheffing van het huisarrest. Een woordvoerder van de Democratische Alliantie van Birma zei: “Dit is een overwinning op het militaire regime. We moeten de dynamiek van dit moment niet verliezen.”

Suu Kyi zelf was op een persconferentie gisterochtend echter voorzichtig over de perspectieven voor verandering. “We moeten kiezen tussen dialoog of totale vernietiging. Ik zou graag willen geloven dat het instinct om te overleven de balans naar dialoog zal laten doorslaan. Extreme gezichtspunten zijn niet beperkt tot een bepaalde groep en het is de verantwoordelijkheid van leiders om zulke elementen in de hand te houden omdat ze de sfeer van verzoening bedreigen.”

Over de bedoeling van de militaire regering, de Staatsraad voor Herstel van Orde en Gezag (SLORC), zei Suu Kyi: “Ze zouden graag zien dat ik meehelp aan het bereiken van vrede en stabiliteit in het land.”

Door de grote bekendheid van Suu Kyi heeft de opheffing van het huisarrest een grote symbolische waarde, maar voor wie is de werkelijke winst? De SLORC heeft voor het vrijlatingsbesluit een moment gekozen dat perspectieven biedt.

Birma wordt door militairen geregeerd sinds de machtsgreep van generaal Ne Win in 1962. Aanvankelijk koos het bewind van Ne Win in 1962 voor een zo sterk mogelijk autarkisch systeem, de 'Birmese Weg naar het Socialisme' zoals een gelijknamig manifest uit 1962 het noemde. Maar in 1987 erkende Ne Win in het openbaar, dat er in het verleden “vergissingen” waren gemaakt in de organisatie van de economie. De laatste jaren is de koerswijziging versterkt en een liberalisering van de economie ingezet.

In politiek-militair opzicht heeft de regering sinds de grote rellen van 1988 weer enige stabiliteit bereikt. De rellen ontstonden na het aftreden van Ne Win toen de oppositie, in de woorden van een van haar leiders, “danste in de straten”. Studenten bespeurden een kans op verandering maar het leger greep gewelddadig in.

De nieuw ingestelde militaire Staatsraad (SLORC) vergiste zich daarna één keer door voor 1990 verkiezingen uit te schrijven. De in 1988 opgerichtte Nationale Liga voor Democratie (NLD) van Suu Kyi, die inmiddels al huisarrest had gekregen, haalde een overweldigende meerderheid van 392 parlemenstzetels op een totaal van 485. De SLORC verklaarde de uitslag ongeldig en de NLD ging ondergronds. In Manerplaw, het hoofdkwartier van de rebellen van de Karen-bevolkingsgroep, vestigde de NLD een eigen tegen-regering.

Maar in de militaire strijd met de rebellen, zowel de opstandige bevolkingsgroepen als de studenten, is de SLORC tamelijk succesvol gebleken. China steunt de communistische rebellen in het noorden van het land niet meer en voorziet nu de regering van wapens en straaljagers. Het hoofdkwartier van de Karen in Manerplaw is begin dit jaar door het leger ingenomen.

Het regime heeft wel moeite met het verder ontwikkelen van de economie wegens slechte imago, waardoor potentiële investeerders het land mijden. En juist op dit punt begint zich al een positief effect van het besluit van maandag af te tekenen.

Een aantal westerse landen, waaronder de Verenigde Staten, stelt in een eerste reactie dat de opheffing van het huisarrest van Suu Kyi een eerste stap is naar het verbeteren van de politieke situatie in Birma.

Frankrijk verbindt een concreter resultaat aan het besluit. Het ministerie van buitenlandse zaken in Parijs zegt dat de opheffing van het huisarrest “toestaat de dialoog met Birma te hervatten”.

De grootste winst zit voor Birma in de relatie met de buurlanden van de Organisatie van Zuidoostaziatische Landen (ASEAN). De minister van buitenlandse zaken van het buurland Thailand, Surin Pitsuwan, zei in een reactie: “Ik denk dat het besluit het grootste emotionele struikelblok heeft verwijderd voor onze gezamenlijke inspanning om een verenigde, welvarende en samenwerkende regio in Zuidoost Azië te bereiken.”

De ASEAN, bestaande uit Thailand, Maleisië, Singapore, Brunei, de Filippijnen en Indonesië, heeft altijd een 'zachte' behandeling van Birma voorgestaan, ondanks kritiek op deze houding van westerse landen. Pitsuwan trok alvast een deel van de eer naar zicht toe door te stellen dat “het besluit zeker een respons is op de constructieve betrokkenheid van de ASEAN”.

Deze maand komen de ministers van buitenlandse zaken van de organisatie in Brunei bijeen met afgevaardigden van de Verenigde Staten, China, Japan en de Europese Unie. De stap die Birma nu genomen heeft, ook al zijn de interne consequenties nog onduidelijk, verbetert zowel het imago van de ASEAN in de internationale gemeenschap als van Birma zelf en maakt de wens van beide partijen, een Birmees lidmaatschap van de organisatie, tot onderwerp van gesprek.

    • Hans van der Lugt