Visueel spektakel stort ineen door gebrek aan 'soul'

Een wonderlijk tamme avond eigenlijk, de aflevering van VPRO's 'Zomergasten' met in de hoofdrol de jonge Nederlandse filmer van Zuidafrikaanse herkomst Ian Kerkhof.

Aan de vertoonde films kan het niet gelegen hebben. 'Fingered' van Richard Kern bijvoorbeeld, is een vrijwel onafgebroken reeks hevige neukpartijen onder het uiten van krachtige taal, de laatste zelfs een verkrachting. Sperma, poep en andere lichaamsvochten komen zelden zo duidelijk op het televisiescherm als in Damon Barrs 'Body Study' en hetzelfde geldt voor het namaakbloed in 'The Bitch is back' van Tjebbo Benning, een Nederlandse film over een wraaknemende opblaaspop die in 'Zomergasten' gisteren zijn wereldpremière beleefde, maar nu het best snel vergeten moet worden.

Hoe komt het dan, ondanks al dit visueel spektakel, dat deze aflevering van 'Zomergasten' zo'n bloedeloze indruk maakte? Gast Kerkhof liet in het begin eigenlijk al weten liever commentaarloos films te willen vertonen dan iets te zeggen. Maar daar hield hij zich vervolgens - gelukkig voor de makers van het programma - zelf niet erg aan, zodat je toch een beetje een indruk kreeg van zijn denkwereld.

Met geestdrift praatte hij over de formalistische aspecten van de vertoonde films. En hij bleek, tamelijk onverwacht, ook een moralist, die Oliver Stones Natural Born Killers als gratuit spelen met geweld verwerpt, maar soortgelijk geweld in experimentele- of underground-films wel te verteren vindt, vanwege een meer integere instelling van de makers.

Kerkhof praat met een zekere autoriteit over films, zozeer dat je - als je niet zou weten wie hij was - eerder het idee zou krijgen dat er een wat duffe hoogleraar in de filmkunde aan het woord was dan een filmer. Merkwaardig, dat bijna volledige gebrek aan soul en dat kennelijke dédain voor de inhoud van films. Het is natuurlijk wel een aardig spelletje, in te willen gaan tegen wat men als narratieve cinema verwerpt, en voortdurend te willen spelen met de verwachtingen van de toeschouwer - als het daarbij maar niet blijft.

Gelukkig dus maar dat het er, in sommige van de door Kerkhof vertoonde films, niet bij bleef. 'Fingered' is geenszins een bloedeloos, formalistisch experiment, wat men over de inhoud ook verder moge denken. Evenmin geldt dat voor 'Love stories' van Dana Plays of zelfs het beklemmende 'Home sweet home' van Frans Zwartjes uit 1971. Maar misschien had Kerkhof zelf er beter aan gedaan, de zwijgzaamheid die hij zich had voorgenomen ook inderdaad te betrachten. Nu kreeg je onwillekeurig de indruk, dat zijn eigen - in kleine kring heftig geadoreerde en verguisde - films toch vooral uit geestelijke dorheid voortkomen.

    • Raymond van den Boogaard