Greenpeace biedt ademloos filmvermaak

Gisteren bestormden 150 Franse mariniers de Rainbow Warrior II van Greenpeace bij het eiland Mururoa, omdat de milieu-organisatie de lokatie voor de Franse kernproeven te dicht was genaderd. De entering door de Franse militairen viel nagenoeg samen met de herdenking in Nieuw-Zeeland van de aanslag op een schip van Greenpeace door de Franse geheime dienst tien jaar geleden.

AUCKLAND, 10 JULI. Fernando Pereira zou trots op ons zijn, zegt Martini Gotje. Staand op een houten vlonder, aan het eind van Marsden Wharf in de haven van Auckland, praat de 43-jarige Nederlander over wat hier op deze plek precies tien jaar geleden gebeurde: de bomaanslag door de Franse geheime dienst op de Rainbow Warrior, het protestschip van de internationale milieu-organisatie Greenpeace. Gotje was destijds eerste stuurman en verloor zijn maatje Pereira, een Nederlandse fotograaf, die bij de aanslag om het leven kwam.

Het is vandaag Greenpeace-dag in Nieuw Zeeland en niet alleen omdat in Auckland de aanslag wordt herdacht. De opvolger van de Rainbow Warrior, die onder dezelfde naam vaart, is vanmorgen vroeg door de Franse marine geënterd kort nadat het schip de verboden militaire 12-mijls zone invoer rond Mururoa, het Frans-Polynesische eiland waar de Fransen vanaf september acht kernproeftesten zullen uitvoeren.

Franse commando's met bivaksmutsen en gasmaskers op klommen op het dek en arresteerden de bemanning die zich in de catacomben van het schip verstopt had achter stevig gesloten ramen en deuren. De door Greenpeace meegebrachte cameraman en fotograaf schoten de plaatjes waarvoor ze waren ingehuurd: aggressieve Fransen die zich met geweld toegang verschaften tot de Rainbow Warrior. Vlak voordat de commando's de radiokamer bereikten, zond Greenpeace de beelden de wereld over. CNN, BBC en alle andere nieuwszenders zonden ze kort daarna uit. De mediagerichte milieu-activisten hebben het weer voor elkaar gekregen: de wereld kijkt massaal naar hun daden. Juist dat hadden de Fransen nu willen voorkomen.

Ook op de winderige werf praten de circa honderd mannen en vrouwen voor en na de herdenking over niets anders: hoe zou het met 'onze' vrienden van de nieuwe Rainbow Warrior zijn? Mike Szabo, coordinator van de Greenpeace-activiteiten in Auckland, leest tijdens de herdenking een bericht voor dat vanaf het schip is verstuurd. Het bevat woorden van dank voor de wereldwijde steun die de milieu-activisten de laatste weken hebben ontvangen. “We vertegenwoordigen miljoenen mensen in de wereld in de strijd tegen nucleaire wapens”, leest Szabo voor. Het is de laatste boodschap van de Greenpeace-bemanning voordat zij werd opgepakt. Volgens Mike Szabo is daarbij door de Fransen “onverantwoord geweld” gebruikt. “Ze hebben traangas gespoten in afgesloten ruimtes. Er zijn gewonden gevallen, maar wie dat zijn en waar ze nu zijn weten we nog niet”, zegt hij.

Gisteravond om half acht begon de spanning in het Nieuw-zeelandse Greenpeace-kamp plotseling hard op te lopen. Op 'Channel 2' werd in het programma 'Sixty Minutes' een exclusief interview uitgezonden met Greenpeace-oprichter David MacTaggart. De 63-jarige milieu-activist, die twintig jaar lang aan het hoofd van de organisatie stond, bracht de kijkers een wereldprimeur: hij vertelde wat er diezelfde avond en nacht zou gebeuren op en rond Mururoa. Terwijl de Franse marine alle aandacht op de Rainbow Warrior zou richten, zou McTaggart Mururoa van de andere kant benaderen en via een rubberboot en zwemmend aan wal gaan. Vervolgens zou hij zich, zo vertelde hij, “ingraven in het radio-actieve zand” op Mururoa. “Dan moeten die verderfelijke Fransen me maar komen zoeken”, vertelde hij.

Een briljant plan, zo leek het. McTaggart is immers een bekende voor de groten der aarde en kent de invloedrijke politici met wie hij uit hoofde van zijn eerdere functie uitgebreid overleg voerde. Om die reden konden de Fransen hem niet zo maar even met geweld van het eiland verwijderen. Dat zou teveel negatieve publiciteit opleveren.

Uit de beelden rond het interview bleek bovendien dat de kapitein van de Rainbow Warrior op de hoogte was en zijn goedkeuring had gegeven aan het plan. Niet de bemanning van de Rainbow Warrior, maar David McTaggart mocht de held spelen. De man die als schipper met het zeiljacht Vega in 1973 al eens probeerde Mururoa te bereiken en toen zwaar gewond raakte na een botsing met Franse commando's, kreeg een ultieme kans op wraak. Kijkers in Nieuw Zeeland keken ademloos televisie. Voor hun ogen ontspon zich 'live' een spannende film.

Maar het liep allemaal anders. De Vega bleef buiten de militaire zone liggen en zag de Rainbow Warrior wel het verboden gebied invaren. Vier Zodiac's (de makkelijk manouvreerbare, zwaar gemotoriseerde rubberboten van Greenpeace) verspreidden zich over het water. De Franse marine kon haar jacht beginnen. Het lukte één van de bootjes om de lagune van Mururoa te bereiken, maar daar werd ook deze Zodiac door de Fransen tot stoppen gedwongen. En McTaggart dan? Later op de dag bleek dat het interview met hem twee weken geleden was opgenomen. “Intussen waren de plannen blijkbaar aangepast”, meent Szabo. “Maar wie weet wat er nog gaat gebeuren? McTaggart zit als alles goed is nog steeds op de Vega en kan dus alsnog een poging doen.” Maar echt geloven in een dergelijke actie doen de Greenpeace-medewerkers nauwelijks. “Dit is eigenlijk al een heel oud plan”, zegt Martini Gotje. “Het is niet exclusief van McTaggart. Maar je moet die man een beetje kennen. Hij is graag in het nieuws, weet je”, vertelt de in Nieuw-Zeeland woonachtige Nederlander.

De in totaal 150 Franse commando's die vannacht bij de operatie waren betrokken, sneden onder andere alle communicatielijnen van de Rainbow Warrior door. “Sindsdien is er geen enkel contact meer met onze mensen geweest. We hebben van de Fransen gehoord dat ze binnenkort zullen worden vrijgelaten. Maar ik wil daarvan eerst een bevestiging van de Greenpeace-bemanning, want we weten langzamerhand hoe de Fransen werken”, zei Mike Szabo vanmorgen tijdens een persconferentie in Auckland, kort na de herdenkingsdienst op de werf.

Szabo doelde daarmee op eerdere ervaringen van Greenpeace met de Franse marine in Mururoa. In 1992 werd de Rainbow Warrior eveneens geënterd toen het schip de militaire zone binnenvoer. Alle bemanningsleden werden gearresteerd en vervolgens gevangen genomen op Mururoa. Na 24 uur werden ze teruggevlogen naar Tahiti en vandaaruit per vliegtuig naar alle delen van de wereld gestuurd. Bemanningsleden die geen Frans paspoort hadden, werd het recht ontzegd om ooit nog voet op Frans territorium te zetten. De grote winst voor de milieu-organisatie destijds was dat de toenmalige Franse president Mitterand een paar dagen later besloot de nucleaire proeven van Frankrijk te bevriezen. “En we gaan nu net zo lang door tot Chirac zijn plannen ook wijzigt”, zei Szabo vandaag vastberaden tijdens een televisie-interview.

Of het zover komt is voorlopig slechts te gissen. Maar het eerste succes voor Greenpeace is binnen: de internationale politieke druk op Frankrijk is in ieder geval toegenomen. De handelwijze van de Fransen is voor de Nieuwzeelandse en Australische regering vandaag al aanleiding geweest om de Franse ambassadeur ter verantwoording te roepen. Die wilde na afloop van een bezoek aan de Nieuwzeelandse minister van buitenlandse zaken McKinnon alleen kwijt dat voor Frankrijk gebruik van traangas niet onder geweld valt.