Topman laakt dogma's Zalm; Nutricia bevreesd voor overname

Nutricia-topman Hans van der Wielen maakt zich grote zorgen over de toekomst van middelgrote Nederlandse voedingsfirma's door het beleid van minister Zalm om beschermingsconstructies te slechten. Volgens hem dreigt overname van onder meer Nutricia door grote buitenlandse concerns.

ZOETERMEER, 8 JULI. Het zit Van der Wielen hoog. Zo hoog, dat hij enkele weken geleden persoonlijk naar minister Zalm van Financiën toog om hem te vertellen over zijn zorgen over de toekomst van middelgrote voedingsfirma's als Nutricia. Het kan niet gemakkelijk zijn geweest om de minister te spreken te krijgen. Zalm ziet de Vereniging van Effecten Uitgevende Ondernemingen (VEUO) en de beurs als gesprekpartners in de discussie over beschermingsconstructies. Maar voor Van der Wielen maakte Zalm een uitzondering.

De 51-jarige topman van de fabrikant van babyvoeding gaf de afgelopen jaren nauwelijks interviews, maar lucht nu openlijk zijn ongenoegen. “Ik heb gevraagd aan Zalm: Wil je het allemaal opgeven of bepaalde bedrijven voor Nederland behouden.”, vertelt Van der Wielen in zijn werkkamer op de bovenste verdieping van het bescheiden Nutricia-hoofkantoor in Zoetermeer.

In zijn gesprek met Zalm opperde Van der Wielen het idee dat de overheid een lijstje zou moeten opstellen van bedrijven die per se voor Nederland behouden moeten blijven. “Zalm zei me dat hij wel iets voelde voor een lijstje strategische bedrijven, maar ik vind hem tamelijk dogmatisch in de discussie over beschermingsconstructies. Ik snap niet waarom we het in Nederland zo op de spits moeten drijven”, verklaart Van der Wielen zijn solo-actie, waarmee hij de VEUO passeert. Eerder waarschuwde topman Kalff van ABN Amro bank al voor een 'uitverkoop' van Nederlandse bedrijven.

Beurs en VEUO praten al jaren over slechting van de juridische barrières waarmee bedrijven zich beschermen tegen ongewenste overnames. Enkele maanden geleden kwamen beurs en VEUO - mede onder druk van Zalm - tot het voorstel een zogenoemd overnamepanel te benoemen. Een vijandige overnemer die 70 procent van de aandelen van een bedrijf verwerft zou zich na anderhalf jaar tot dit panel kunnen wenden. Het panel moet vervolgens beslissen of overname wel gerechtvaardigd is. De minister vindt dat er meer duidelijkheid moet komen over de onafhankelijkheid van het panel en de overnamecriteria. Beurs en VEUO hebben van Zalm tot 1 oktober de tijd gekregen om een eigen voorstel te formuleren, anders dreigt Financiën met eigen wetgeving te komen.

De beursfondsen hebben de bevoegdheid om te praten over hun bescherming gedelegeerd aan de VEUO, maar Van der Wielen nam de opmerkelijke stap om zèlf met de minister te gaan praten. Nutricia en andere 'middelgrote' Nederlandse beursfondsen willen meer voor zichzelf opkomen in de discussie over beschermingsconstructies. “De belangen van bijvoorbeeld Unilever en Nutricia liggen binnen de VEUO ver uit elkaar”, zegt Van der Wielen die met zijn collega Van Loon, bestuursvoorzitter van CSM, regelmatig van gedachten wisselt over dit onderwerp. CSM ligt al jaren met de beurs overhoop over de (volgens de beurs niet toegestane) niet-royeerbare certificaten die deze voedingsfirma als bescherming heeft.

Van der Wielen: “Alleen al door hun grote beurswaarde is overname van Shell of Unilever veel onwaarschijnlijker. Wie Shell wil kopen moet meer dan 100 miljard op tafel leggen, Unilever is een dikke 50 miljard waard. BolsWessanen, CSM, Gist-brocades en Nutricia zitten allen zo rond de 2,5 miljard. Hoogovens zit onder de 2 miljard en Stork is eveneens 2 miljard waard.”

De Nutricia-topman heeft de minister van financiën duidelijk gemaakt dat middelgrote voedingsfirma's als Nutricia zonder bescherming een weerloze prooi zouden zijn voor grote multinationals. “Zonder bescherming zouden we morgen overgenomen worden. Onze beurswaarde is 2,3 miljard gulden met een koers/winstverhouding van 15 à 16. Het Amerikaanse Gerber (babyvoeding) werd vorig jaar gekocht door het Zwitserse farmacieconcern Sandoz voor 29 keer de netto winst. Daar zou voor Nutricia (huidige beurskoers circa 107 gulden, red.) een beurskoers van 200 gulden bij horen.”

De beurskoers van Nutricia steeg de afgelopen maanden flink als gevolg van nieuwe speculaties dat Sandoz belangstelling zou hebben voor Nutricia. Van der Wielen bevestigt dat de dreiging voor Nutricia vooral afkomstig is van “grote farmacieconcerns als Sandoz”. Zij beschikken over een grote 'oorlogskas' en willen uitbreiden op het terrein van hoogwaardige voeding. Fabrikanten van babyvoeding als Nutricia steken steeds meer geld in ontwikkelingen op het gebied van medische voeding en biotechnolgie en bewegen zich daarmee in de richting van farmaceutische ondernemingen. De toevoeging van medisch actieve eiwitten als lactoferrine aan medische voeding (bijvoorbeeld voor te vroeg geboren kinderen) is een voorbeeld van die ontwikkeling. Nutricia - 5.500 werknemers, waarvan 1.500 in Nederland -, investeert jaarlijks hoge bedragen in fundamenteel onderzoek in eigen laboratoria en besteedt ook veel onderzoek uit.

Wanneer bedrijven als Nutricia in handen zouden vallen van een groot buitenlands concern, heeft Van der Wielen weinig illusies over wat er met het betrokken bedrijf zal gebeuren.

“Een buitenlandse overnemer is in hoge mate geïnteresseerd in onze sterke marktpositie in Nederland, maar slechts matig in de hoge personeelskosten in Nederland. Een groot deel van de ontwikkelingsresearch zal verdwijnen. We zullen langzaam uitgekleed worden, er zal sprake zijn van een drain van het nationale vermogen.” De Nutricia-topman meent dat een buitenlandse onderneming weinig “emotionele waarde” zal toekennen aan het handhaven van hoogwaardige research en kennis in Nederland. “Wij proberen daarentegen kennis zodanig in produkten te stoppen dat we grip erop houden. We verkopen produkten in Azië, maar de kennisintensieve produkten produceren we in Zoetermeer en exporteren we naar dat land.”

Pag.18: 'Sector voeding moet voorop blijven lopen'

Het afbreken van beschermingscontructies past volgens Van der Wielen niet in het technologiebeleid zoals de ministers Wijers (economische zaken), Van Aartsen (landbouw) en Ritzen (onderwijs) enkele weken geleden presenteerden. Daar zouden alle ministeries aan mee moeten, maar Financiën voert zijn eigen beleid. Van der Wielen: “Je zou bij de overheid een coherenter beleid verwachten.”

Daarom heeft Van de Wielen bij Zalm een pleidooi gehouden voor een lijstje van strategische sectoren, ter bescherming van de nationale industrie. Iets wat in bijvoorbeeld Frankrijk en Duitsland vanzelfsprekend is. “Zelfs in de VS zijn sommige bedrijfstakken van strategisch belang.” De Nutricia-topman wijst erop dat in de VS de overheid zich bijvoorbeeld voortdurend bemoeit met de eigendomsverhudingen in luchtvaart- en bankensector. Buitenlandse bedrijven kunnen maar een beperkt belang nemen in die sectoren, zoals KLM bij NorthWest heeft gemerkt.

Voor Van der Wielen is duidelijk welke sectoren op het overheidslijstje zouden moeten staan. Textiel en scheepsbouw, die inmiddels grotendeels naar het buitenland zijn verdwenen, horen er in ieder geval niet op. “Computers en chips hebben we geprobeerd, dat is mislukt.” Volgens Van der Wielen zijn voeding, de agri-industrie en chemie drie sectoren waarop Nederland nog steeds een vooraanstaande rol vervult. “De Nederlandse voedingsmiddelenindustrie is altijd sterk geweest - we moeten daar voorop blijven lopen. Maar voeding lijkt niet bij de strategische industrieën in Nederland te behoren. high-tech wordt in Nederland altijd verbonden met high techapparaten. Nutricia is in die visie geen high-techbedrijf, Océ-van der Grinten wel.”