Vier letters en je hebt een huis; Heldere tentoonstelling over architectuur in Brussel

Het huis in woorden. Fondation pour l'architecture, Rue de l'Ermitage / Kluisstraat 55, Brussel. T/m 24 sept. Di t/m vr 12.30-19u., za en zo 11-19u. Op dinsdagmiddag op afspraak, tussen 14u en 18u worden voor kinderen van 6 tot 12 jaar 'huizenverhaaltjes' voorgelezen. Prijs boekje BFr 590,-.

Huis is een kort woord. Er zijn veel huizen, alleen al in Nederland een stuk of 4 à 5 miljoen. Zou het zo zijn dat dingen die veel voorkomen, altijd korte namen hebben? Man, vrouw - daar zijn er heel veel van en het zijn korte woorden. Fiets, kind - daar geldt hetzelfde voor. Jongens en meisjes zijn er minder dan kinderen en ook minder dan mannen en vrouwen, dus dat zijn ook iets langere woorden. Dier telt ook maar vier letters, hond ook, en kat en vis zelfs maar drie. Vogel is een iets langer woord. Zouden er meer vissen dan vogels zijn? Dat zou heel goed kunnen, want tweederde van de wereld bestaat uit water.

Een huis bestaat uit veel onderdelen. Dus als het klopt dat dingen die veel voorkomen korte namen hebben, dan is een huis opgebouwd uit veel korte woorden. De onderdelen komen immers net zo vaak voor als de huizen. En ja hoor, het blijft kloppen. Een muur - vier letters - is onmisbaar bij een huis. Wat zit er op de muren zodat je in huis droog blijft? Precies! Een dak, drie letters maar. Als je naar buiten gaat, ga je door de deur, met vier letters ook een mooi kort woord. En naar buiten kijken kun je door het raam. Een vloer is ook in elk huis te vinden.

Of het helemaal klopt dat een huis is opgebouwd uit weer allemaal korte woorden, is te controleren in Brussel. Daar is nu in de Fondation pour l'architecture de tentoonstelling 'Het huis in woorden' te zien. Fondation pour l'architecture is Frans voor 'Stichting voor de architectuur.' In Brussel spreken de bewoners officieel twee talen. De tentoonstelling is dan ook in het Frans en in en het Nederlands. Alleen 'Fondation pour l'architecture' zijn ze vergeten te vertalen - dat is altijd Frans. (Opvallend is trouwens dat architectuur een lang woord is. Dat zou betekenen dat lang niet alle huizen architectuur zijn. Dit klopt wel, vind ik. De meeste huizen zijn saai en verdienen de naam 'architectuur' (bouwkunst) niet.)

Het is een mooie, eenvoudige tentoonstelling. Voor elk onderdeel van een huis is een tekening van een architect gezocht. Een tweede tekening laat een onderdeel uit het getekende huis zien, precies zo als het in de eerste tekening voorkomt, maar dan groter. Eronder staat het woord van het onderdeel, in het Frans en in het Nederlands. Simpeler kan het niet worden uitgelegd.

Wat is bijvoorbeeld een fronton? Ik zou antwoorden: een driehoekige vorm van steen boven een raam of een gevel. In het schitterende boekje dat bij de tentoonstelling hoort, staat: 'Driehoekige of gebogen bekroning van een gevel of een deur- of vensteropening, omsloten door een geprofileerde lijst'. Wie dit hoort, moet diep nadenken en weet dan waarschijnlijk nog niet wat het is. Maar wie de twee tekeningen en het woord ziet, weet het onmiddellijk en denkt: 'o, zo'n ding, zeg dat dan meteen.' Hetzelfde geldt voor console, loggia, en moneel.

De tekeningen die de woorden uitleggen, zijn goed gekozen. Ze zijn stuk voor stuk prachtig. En ze geven bovendien een mooi overzicht van de verschillende Belgische bouwstijlen uit de laatste eeuw. Veel Art Nouveau (Nieuwe Kunst), de zwierige stijl van omstreeks 1900 met gebogen lijnen waar Brussel bekend om is. Maar ook rechthoekige witte huizen zonder versieringen op pootjes, pardon pijlers, en met een plat dak. Van zulke moderne huizen staan ook een paar maquettes in het gebouw van de Fondation. En ook een stuk of tien poppenhuizen en prachtige bouwdozen om zelf klassieke tempels mee te maken, (al mag je helaas niets aanraken).

En hoe zit het nu met die korte woorden, zul je denken. Tja, daar wilde ik het eigenlijk niet meer over hebben. Ik heb de lettergrepen van alle woorden geteld. Negen onderdelen van de buitenkant van het huis - er komt ook nog een boekje over de binnenkant - zijn woorden van één lettergreep. Dertig onderdelen worden aangeduid met woorden van twee lettergrepen, maar hier horen ook dingen als 'spookhuis' en 'landhuis' bij. Dat zijn geen onderdelen, maar huizensoorten. Veertien woorden bestonden uit drie lettergrepen en vier uit vier. 'Voetenkrabber' was een van de vier langste woorden. Voetenkrabbers zie je nauwelijks meer. Dus helemaal onzin is het niet om te denken dat dingen die veel voorkomen, korte namen hebben.