Verklarend woordenboek van de Nederlandse politiek

Het opmerkelijke was niet eens dat liberalenleider Frits Bolkestein CPN en NSB onderbracht in één vergelijking. Eigenaardiger was het dat geen van zijn verontwaardigde tegenspelers die stijlfiguur herhaalde. Bijvoorbeeld door een verband te suggereren tussen het in bescherming nemen van oud-NSB'ers door Bolkestein, en diens pleidooi voor het onttrekken van steun aan onze jongens in Bosnië. Met als onontkoombare conclusie dat landverraad en nationalisme kennelijk hand in hand gaan.

Nee, sociaal-democratisch fractievoorzitter Jacques Wallage sloeg terug met het scheldwoord 'nep-oppositieleider' - dat komt hard aan. Ook diens democratische evenknie, Gerrit-Jan Wolffensperger, was erg boos. In Vrij Nederland merkt hij deze week gewond op dat die dekselse liberaal afgelopen zondagavond onbekommerd heeft opgetreden in VPRO's Zomergasten: een reclamefilm voor de VVD. Maar terwijl Bolkestein de toon aangeeft in alle debatten, heeft de fractie van D66 zojuist ingestemd met een notitie waarin zij zich voorneemt zich meer te profileren.

Al sinds de Statenverkiezingen van het voorjaar duurt de tandeloze klaagzang van PvdA en D66 over die wrede Bolk. Maar deze blijft als enige onbekommerd zijn onderbuikgeluiden (zoals premier Kok ze noemde) de vrije loop laten. Daarbij heeft Bolkestein aan eventuele gekwetste gevoelens bij zijn politieke vrienden en concurrenten lak, zoals partijgenoot en Amsterdams wethouder De Grave recentelijk met nauwelijks onderdrukte bewondering meldde. De kern van Bolkesteins strategie is, dat hij de mores van het politiek bedrijf overschrijdt. De VVD-leider kan scoren terwijl Wallage en Wolffensperger vechten met een hand politiek correct achter de rug. Overigens zorgt Bolkestein ervoor dat hij met zijn normoverschrijdende uitspraken nooit al te ver afdwaalt. Zo kan hij de vermoorde onschuld spelen wanneer hij beticht wordt van bijvoorbeeld populisme. Toen hij dus storm oogstte met zijn uitval naar de communisten, verscheen Bolkestein gepikeerd in de politieke tv-rubriek NOVA en verklaarde dat hij nooit CPN en NSB of hun leden had vergeleken, maar dat het hem slechts om het aspect van de rekenschap ging.

Als zomergast bij VPRO-televisie liet Bolkestein overigens een compilatie zien van debatten in de parlementen van Frankrijk, Duitsland en Engeland naar aanleiding van het Verdrag van Maastricht. Gek genoeg concludeerde hij dat hij het debat in het Britse Lagerhuis, waar schelden tot een vorm van kunst is verheven, wat oppervlakkig vond. Helaas vertoonde hij niet een stukje van het weliswaar inhoudelijke maar ook slaapverwekkende Maastricht-debat tussen een handjevol woordvoerders in de verder uitgestorven Grote Zaal van de Tweede Kamer.

De strategie van de VVD-leider heeft inmiddels geleid tot afschaffing van het dualisme, dat aanvankelijk het handelsmerk zou worden van het kabinet Kok I. De regering zou regeren en de Kamer zou controleren. Dit bleek toch een vorm van politieke schizofrenie, waarbij de coalitiegenoten vrienden waren in de beslotenheid van het Torentje van Kok terwijl men elkaar in het openbaar guur en schraal bejegende. “De politiek is weer leuk geworden”, zeiden ze dan. PvdA en D66 hebben echter door de historische zege van de VVD bij de Statenverkiezingen onder ogen moeten zien dat het dualisme eenvoudig onderdeel is van de permanente campagne van Bolkestein op weg naar het Catshuis. Dat is dus afgelopen, ofwel zoals minister Pronk het vorige week zei: Kok houdt inmiddels meer gesprekjes.

Een ander effect van de Bolkemania is dat er aan alle kanten gepraat wordt over blokvorming ter linkerzijde. Mannen die aangeduid worden als PvdA-intellectuelen, wat waarschijnlijk een inperking is van die laatste term, hebben aangekondigd dat zij werken aan een minimumprogramma waarin alle progressieven zich kunnen vinden. Of dat Progressief Front er komt, hangt zeer af van D66. Maar daar zijn ze niet erg happig. Wolffensperger gelooft in ieder geval meer in produktdifferentiatie. Recente fusies tussen politieke partijen, waaruit CDA en GroenLinks voortkwamen, waren ook niet gestoeld op minimumprogramma's maar werden geboren uit ademnood door stemmenverlies. Als het ooit tot een Progressieve Volkspartij komt, zal het waarschijnlijk niet het werk zijn van PvdA-intellectuelen. Dat klusje knapt de kiezer op.