Parallelle wereld

Mukul Kesavan: Door het oog van de tijd. Vert. Peter Abelsen. Uitg. Prometheus, 398 blz. Prijs ƒ 45,-. Engelse editie: Looking Through Glass. Uitg. Chatto & Windus. Prijs ƒ 47,75.

Is het magisch-realisme dood? Niet in India, lijkt het. De Indiase schrijver Mukul Kesavan (1958) begint zijn eerste roman met een onwerkelijke kunstgreep, die hij bijna als vanzelfsprekend presenteert. Een jonge amateurfotograaf reist per trein naar Benares om de as van zijn gestorven grootmoeder uit te strooien. Tijdens een onverwachte stop op een brug wil hij iemand beneden hem fotograferen, hij valt en wordt wakker aan de andere kant van de historische spiegel, namelijk in 1942. Dat is een beslissend jaar voor de geschiedenis van India, want door de door Gandhi uitgeroepen 'Quit India'-actie, waarbij de moslims zich genegeerd voelen, wordt de latere, uiterst bloedige splitsing van het continent aangekondigd. De naamloze hoofdpersoon wordt opgenomen door een moslimfamilie in Lucknow; aanvankelijk gehinderd door zijn historische bewustzijn slaat hij de lotgevallen van zijn surrogaatfamilie angstvallig gade, maar gaandeweg wordt hij onwillekeurig opgenomen in de stroom van het dagelijkse leven.

De geschiedenis is in Looking Through Glass (de zeer bedreven Nederlandse vertaling draagt de titel Door het oog van de tijd) de geschiedenis achter de krantekoppen. Het is duidelijk Kesavans bedoeling te laten zien hoe de grote gebeurtenissen doorwerken in de levens van kleine mensen, maar ook hoe het leven tijdens die gebeurtenissen vaak genoeg zijn gewone gang gaat. De verteller, van wie nooit helemaal duidelijk is of hij lijdt aan waanvoorstellingen of dat hij werkelijk in een parallelle wereld is beland, huppelt als het ware door het India in wording. Hij raakt betrokken bij een onbeholpen terroristische actie, neemt in Benares deel aan de opnamen voor een amateuristische pornofilm, gebaseerd op de Kama Soetra, redt min of meer tegen zijn zin een gevallen vrouw en ontmoet als ober in een hotel de sluwe vader van Pakistan: de advocaat Jinnah. Uiteindelijk reist hij aan de vooravond van India's onafhankelijkheid naar Delhi, waar hij zijn grootmoeder opzoekt en na de onafhankelijkheid temidden van op drift geraakte moslims zijn toevlucht zoekt in het Oude Fort.

Kesavan is een natuurlijke verteller en het kost hem geen moeite de bijna vierhonderd bladzijden van Door het oog van de tijd zijn laconieke, vederlichte toon te bewaren. Hoe dramatisch de ontwikkelingen ook zijn, bij Kesavan zijn ze ook altijd komisch - hier en daar op het boertige af. Een van de grootste verdiensten van deze opvallende roman is dat de onmogelijke en onvoorstelbare recente geschiedenis van India voor de lezer, net als voor de verdwaalde hoofdpersoon, langzaam maar zeker reliëf krijgt.