Aids en communisme

John Berger: To the Wedding. Uitg. Bloomsbury, 206 blz. Prijs ƒ 44,05.

De marxistische kunstcriticus John Berger woont al jaren in een afgelegen dorpje in de Franse Alpen. Het boerenleven heeft zelfs zijn schrijfstijl veranderd. In plaats van wat hijzelf noemt 'het kapitalistische surplus van uitdrukkingen' kwam een opmerkelijke soberheid, eenvoud van dialogen en vertelling. Alleen de structuur van zijn boeken is niet vereenvoudigd; na de trilogie Into Their Labours (1979-1990) is nu ook zijn nieuwste roman duidelijk gekunsteld van opbouw. Zijn favoriete thema - de invloed van politiek op het individu - is eveneens gebleven. In de binnenkort te verschijnen roman To the Wedding worden mensenlevens ingrijpend veranderd door de buitelingen van het communisme in Tsjechoslowakije, en nog ingrijpender door een moderne epidemische plaag: aids. En wat een ontroerend, prachtig boek heeft Berger weten te maken met deze gegevens! De filmbeelden van Pirandello's Kaos komen herhaaldelijk voor ogen tijdens het lezen, zo beeldend en even wanhopig zijn de scènes. Een blinde Griekse verkoper van religieuze amuletten hoort stemmen die hem een moderne versie vertellen van het tragische verhaal van Orfeus en Eurydice. Eén stem is van een in zwart leer gestoken man, de vader, die op zijn motor op topsnelheid en in totale eenzaamheid de Alpen oversteekt naar het Italiaanse plaatsje aan de Po waar de bruiloft van zijn gedoemde dochter met een Italiaanse marktkoopman en visser plaats zal vinden. De moeder, wier tweede dochter 'sociale gerechtigheid' heet, komt uit Praag en praat tijdens haar reis met een politieke tegenstander bij wie ze een wonderlijke vorm van troost vindt. De vader van de bruidegom probeert Gino van zijn voornemen af te brengen maar viert uiteindelijk mopperend en liefdevol het huwelijksfeest mee. Ninon, de jonge vrouw die besmet is, heeft een stem die de blinde Griek doet denken aan schijven verse meloen. Haar verhaal is het ontroerendst, omdat haar verdriet, verbijstering, woede en feestelijke opgetogenheid zo kinderlijk zijn, zo ongekunsteld. To the Wedding is evenmin vrij van een zekere onprettige gekunsteldheid. Maar die is helemaal in de opbouw gaan zitten. Het verhaal en de dialogen zijn van een schitterende eenvoud. En de bruiloft beschreef Berger op zo'n verrukkelijke manier dat je het liefst aan zou willen schuiven.