Afluisteren telefoon wordt onmogelijk

AMSTERDAM, 7 JULI. Het afluisteren van telefoons heeft zijn langste tijd gehad. Het coderen van telefoongesprekken was tot nog toe alleen weggelegd voor militaire organisaties, inlichtingendiensten en enkele bedrijven. Moderne coderingstechnieken en snelle computers brengen het echter binnen bereik van elke burger - en dus ook van elke crimineel. Voor rond de duizend gulden is nu een systeem verkrijgbaar dat ook door politie of inlichtingendienst niet is te kraken.

Privatel heet het systeem dat door het Amsterdamse softwarebedrijf Insight Software is ontwikkeld en al in verscheidene Europese landen op de markt wordt gebracht. Een uitvoering voor GSM-telefoons wil het bedrijf dit najaar op de markt brengen. Het systeem maakt gebruik van een combinatie van programmatuur en elektronica om telefoongesprekken of faxverkeer onherkenbaar te coderen. Wie de telefoon afluistert hoort slechts ruis.

Vorig jaar heeft het ministerie van justitie een wetsvoorstel voorbereid om het gebruik van coderingssystemen aan banden te leggen. Op dat voorstel was zoveel kritiek dat het de Kamer nooit heeft gehaald. Deskundigen achtten het juridisch zwak en ook niet te handhaven. Immers, juist criminelen zullen zich weinig aantrekken van een wettelijk verbod.

Pikant is dat het ministerie PTT Telecom en de tweede aanbieder van digitale mobiele telefonie (GSM) verplicht om het voor justitie mogelijk te maken de GSM-signalen af te luisteren. GSM is namelijk van zichzelf al gecodeerd. Het ontwikkelen van die afluistermethode kost volgens de PTT vele honderden miljoenen guldens. Maar waneer criminelen er nog een extra codering overheen zetten, is dat weggegooid geld geweest.

Het principe van het systeem is simpel. Nodig zijn een personal computer, twee geluidkaarten, een snel modem, een gewone telefoon en het Privatelprogramma. Om onafluisterbaar te kunnen communiceren moeten beide partijen over deze spullen beschikken. Beide in de pc geïnstalleerde geluidkaarten - een voor spreken en een voor luisteren - worden verbonden met de telefoon. De kaarten zorgen ervoor dat spraak wordt gedigitaliseerd. De gedigitaliseerde spraak wordt vervolgens in kleine blokjes verdeeld. Deze worden gecomprimeerd, gecodeerd en via het modem verstuurd over de telefoonlijn. Aan de andere kant decodeert het programma de blokjes, decomprimeert ze en speelt ze af via de luisterkaart. Die bewerkingen kosten wel tijd: bij het spreken is een kleine vertraging merkbaar. Deze bedraagt volgens de makers ongeveer 0,2 seconde. Tijdens het gesprek klinkt ook ruis en kraak, alsof de gesprekspartner in een ver land zit. Het is echter wel verstaanbaar.

Dit complete systeem is voor zesduizend gulden in de handel, inclusief geluidkaarten, modem en installatie door Insight in de pc van de klant. Een eenvoudiger systeem, waarvoor slechts één geluidkaart nodig is, kost circa duizend gulden. Dit is alleen voor het programma; de gebruiker moet dan zelf een geluidkaart en een modem aanschaffen. Het eenvoudige systeem heeft wel de beperking dat beide gesprekspartners om beurten moeten spreken, omdat de kaart niet tegelijk kan opnemen en weergeven.

Het principe van dit systeem was al heel lang bekend. Digitale informatie is volkomen veilig te versturen. Nieuw is dat het mogelijk is om met nauwelijks merkbare vertraging spraak te digitaliseren, te coderen, te versturen, weer terug te coderen en weer om te zetten in geluid.

Kern van het systeem is het programma Privatel, wat zorgt voor de codering en decodering. In tegenstelling tot de meeste coderingssytemen hoeft hierbij geen wachtwoord te worden opgegeven. De programma's op de computers van beide gesprekspartners spreken onderling codeersleutels af. Tachtig keer per seconde wordt overgeschakeld op een andere sleutel, zodat elk verzonden blokje gedigitaliseerde spraak met een eigen sleutel wordt gecodeerd. Het programma draait onder Windows.

De gebruiker kan acht verschillende niveaus van veiligheid instellen, met een oplopende lengte van de sleutels. Niveau vier komt volgens de makers overeen met het veiligheidsniveau dat door banken bij internationaal financieel gegevensverkeer wordt gebruikt. “Wij denken dat niveau acht zelfs veilig genoeg is voor het Pentagon”, schat directeur E. Oskamp. 'Total paranoia' heet dit beveiligingsniveau.

Als potentiële klanten ziet men in de eerste plaats bedrijven die hun strategische informatie wilen beschermen, aldus marketing manager Joost Bakker, maar ook particulieren die zich zorgen maken over hun privacy. Dat het systeem ook voor criminelen buitengewoon aantrekkelijk is, realiseren de makers zich ook wel. “Als een bekende drugsdealer hier binnenstapt en zegt, geef mij maar tien setjes, dan doe ik niet mee”, zegt directeur Oskamp. “Maar het is natuurlijk niet mogelijk klanten te screenen. Dat willen we ook niet.” Justitie heeft nog niet van zich laten horen, aldus Oskamp, “maar dat zal binnenkort zeker gebeuren”.