Militaire bemoeienis van VS met Bosnië groeit; 'We helpen de Bosniërs alleen maar bij het bereiken van hun doelen'

De Verenigde Staten raken militair steeds verder betrokken bij het conflict in Bosnië. Begin deze week arriveerde een contingent van de Amerikaanse luchtmacht op het vliegveld van de Kroatische havenstad Split. De 75 man zullen helpen bij het ontschepen en de ontplooiing van de snelle reactiemacht (RRF), die Groot-Brittannië en Frankrijk vorige maand hebben geformeerd als antwoord op de gijzelneming van enige honderden VN-soldaten door de Bosnische Serviërs.

De Amerikaanse eenheid krijgt de beschikking over twaalf zware transportvliegtuigen: vijf Galaxy's en zeven Starlifters. Volgens een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van defensie zullen zij uitsluitend helpen bij het stationeren van de circa 4.000 Britse luchtlandingstroepen aan de Kroatische kust ten zuiden van Split tot aan Ploce. “Wij zullen niet met de Britten Bosnië binnentrekken”, aldus de woordvoerder.

De Britten zijn een aanvulling op de circa 4.000 man waarover de RRF nu beschikt. De Amerikanen zullen hun materieel vanuit Groot-Brittannië en de Verenigde Staten naar Kroatische vliegvelden brengen. Het zou hierbij met name gaan om geavanceerde communicatieapparatuur, onderdeel van de materiële steun die president Clinton heeft toegezegd.

De aankomst van de Amerikaanse troepen past in een trend van toenemende bemoeienis van de VS met het conflict in Bosnië. Afgezien van de Amerikaanse peacekeepers in Macedonië, medisch personeel in Zagreb en Amerikaanse operateurs aan boord van de NAVO-radarvliegtuigen (AWACS) die het Bosnische luchtruim in de gaten houden, worden de VS nu voor het eerst officieel betrokken bij het werk van de VN-macht op de grond in Bosnië.

Meer Amerikaanse betrokkenheid ligt in het verschiet. Mochten de VN later dit jaar alsnog besluiten hun blauwhelmen uit Bosnië terug te trekken, dan wordt die aftocht georganiseerd door een NAVO-legermacht waarvan 25.000 Amerikanen met tanks, gevechtshelikopters en transportmaterieel deel zullen uitmaken. In dat geval zal de Amerikaanse transporteenheid die nu in Split is alvast waardevolle ervaring hebben opgedaan. Iets soortgelijks geldt trouwens voor de RRF: de eenheden daarvan die onder VN-bevel in Bosnië moeten gaan opereren, zijn niet toevallig voor een deel dezelfde als die waarover de NAVO bij een terugtrekking hoopt te beschikken.

Algemeen wordt aangenomen dat de VS in het Bosnische conflict onofficieel al langer veel actiever zijn. Anonieme VN-functionarissen in Sarajevo en Zagreb hebben verscheidene keren gesuggereerd dat de Amerikanen het Bosnische regeringsleger actief van wapens voorzien. Washington ontkent dat maar heeft toegegeven wapenleveranties door derden - met name Iran - in elk geval niet te dwarsbomen.

Bronnen binnen de VN hebben al eerder melding gemaakt van de omstandigheid, dat uitsluitend ongeïdentificeerde vliegtuigen boven vliegvelden in centraal-Bosnië worden gesignaleerd juist op het moment dat de bemanningen van de AWACS-vliegtuigen alleen uit Amerikanen bestaan. Vermoed wordt dat deze vrachtvliegtuigen wapens afwerpen voor het Bosnische regeringsleger.

Het Britse vaktijdschrift Jane's Defence Weekly schreef dat Amerikaanse logistieke en inlichtingenspecialisten vorig najaar een bezoek hebben gebracht aan centraal-Bosnië. Het Amerikaanse ministerie van defensie ontkende het bericht niet. De Amerikaanse generaal Harry Soyster, voormalig directeur en nu adviseur van de militaire inlichtingendienst DIA, weersprak wel dat de VS direct bij de strijd in Bosnië waren betrokken. “We doen geen zaken met de Bosniërs en we controleren de Kroaten niet, we helpen ze alleen maar bij het bereiken van hun doelen”, aldus Soyster.

In 1994 besloten de Kroatische en Bosnische regeringen om verregaand samen te werken op militair gebied. Deze samenwerking bleek niet alleen tijdens enkele beperkte gevechtsacties vorig jaar. Ook het offensief dat het Bosnische regeringsleger vorige maand inzette ter ontzetting van de Bosnische hoofdstad Sarajevo, werd gekenmerkt door een verregaande militaire coördinatie tussen Bosnische en Kroatische eenheden.

De officieuze rol van de VS lijkt echter niet alleen beperkt te zijn tot adviseren. Troepen van de Amerikaanse inlichtingendienst CIA hebben vanaf een Albanees vliegveld boven Bosnië vluchten laten uitvoeren met onbemande verkenningsvliegtuigjes van het type Gnat. Deze voor radar slecht waarneembare toestelletjes - zogeheten UAV's, Unmanned Aerial Vehicles - zijn uitgerust met sensoren die troepenbewegingen en verplaatsingen van zwaar materieel kunnen waarnemen. De vliegtuigjes kampten echter met technische problemen en werden na verloop van tijd weer teruggetrokken. In militaire kringen wordt aangenomen dat de VS de door de Gnats verzamelde gegevens niet alleen aan de VN hebben doorgegeven, maar ook aan het Bosnische regeringsleger.

De VS hebben vorige week te kennen gegeven nu nog modernere UAV's vanaf Albanese vliegvelden in het Bosnische luchtruim te willen inzetten. Volgens sommige bronnen al met ingang van deze week. Deze UAV's van het type Predator hebben een spanwijdte van 35 meter en zijn in staat om een heel etmaal op 800 kilometer afstand van het lanceergebied rondjes te cirkelen. De Predator is uitgerust met infrarood-camera's, radarapparatuur en een zogeheten datalink, waarmee de informatie direct via een satelliet naar een grondstation kan worden doorgestuurd. Daarnaast heeft de Predator de beperkte mogelijkheid om zichzelf met behulp van storingsapparatuur te beschermen tegen aanvallen met luchtdoelraketten.

De aangekondigde komst van enkele Predators is niet los te zien van het incident begin juni, waarbij een Bosnisch-Servische SAM-6 luchtdoelraket een Amerikaanse F-16 neerhaalde. Westerse militaire bronnen, gisteren aangehaald in de Amerikaanse krant The Washington Post, meldden dat de F-16 in een hinderlaag van de Servische luchtverdediging - een zogeheten flak trap - was gelopen. De Bosnisch-Servische mobiele SAM-6 raketbatterij zou van de positie van het Amerikaanse toestel op de hoogte zijn gehouden door een rondzoekradar die op Servisch grondgebied stond opgesteld.

De Bosnisch-Servische bemanning van de batterij hoefde daarom de doelaanwijsradar, die nodig is om de raket naar het doel te leiden maar in Westerse vliegtuigen ook een alarm doet aanslaan, slechts enkele seconden aan te zetten om de F-16 te treffen. Dit gaf de piloot veel minder tijd dan gebruikelijk om een ontwijkende manoevre uit te voeren. Door het wolkendek was het afvuren van de SAM-6 ook niet met het blote oog zichtbaar.

“Zonder te willen suggereren dat het Joegoslavische leger direct verantwoordelijk was voor het neerhalen, is het absoluut waar dat dit zonder dit [Servische] systeem niet mogelijk was geweest”, aldus een hoge Westerse militaire functionaris tegen de Amerikaanse krant. Een Predator had de raketbatterij zeker al eerder opgemerkt.

Deze samenwerking tussen de Servische en de Bosnisch-Servische luchtafweer is geen geïsoleerd geval. Westerse inlichtingenkringen hebben al eerder gemeld dat alle Servische gebieden in het voormalige Joegoslavië beschikken over een “geïntegreerde luchtafweer”. NAVO-functionarissen vertelden aan de Duitse krant Welt am Sonntag dat onlangs overal in Bosnisch-Servische en Kroatisch-Servische gebieden nieuwe radar-waarschuwingposten en luchtafweerbatterijen zijn verrezen. Deze radarapparatuur zou de Serviërs in staat stellen om de NAVO-vliegbewegingen zelfs tot boven Italiaans grondgebied te volgen. Dat zou de NAVO voor de keus stellen om òf voortaan alle patrouilles boven Bosnië te staken òf alle radarstations uit te schakelen. De Duitse Tornado-gevechtsvliegtuigen die naar Italiaanse luchtmachtbasis zijn gestuurd, zijn hiervoor speciaal toegerust. De Amerikaanse luchtmacht ziet naar aanleiding van het neerschieten van de F-16 ook af van het voorgenomen plan om twaalf EF-111 radarstoringsvliegtuigen van de sterkte af te voeren.