Philips vol vertrouwen in disc-oorlog met Toshiba

Bij de keuze van een wereldstandaard voor de nieuwe generatie compact discs staan twee kampen, rondom Toshiba en Philips, tegenover elkaar. De een biedt meer capaciteit, de ander claimt een 'eleganter' systeem. Zicht op toenadering ontbreekt. Gesprek met Philips-directeur Jan Oosterveld die 'in staat van oorlog' is.

AMSTERDAM, 5 JULI. Misprijzend bekijkt Philips-manager Jan Oosterveld het slappe kartonnen doosje waarin de Super Density Disc (SD) is verpakt, de jongste troef van het elektronica- en amusementsconsortium rondom Toshiba en Time Warner. “Waardeloos. Hebben wij vijftien jaar geleden al afgekeurd.” En de schijf? “Kijk maar uit dat de lijm er niet tussenuit loopt.”

Oosterveld doelt daarmee op de vondst van Toshiba cum suis, die twee dunne schijven tegen elkaar plakken en aldus één tweezijdig bruikbare schijf creëren. De Philips-manager is, dat moge duidelijk zijn, niet onder de indruk.

Nu valt grote geestdrift voor de Super Density Disc van hem ook niet te verwachten. Oosterveld is aanvoerder van een groep rondom Philips en Sony, die met hun Multimedia Compact Disc (MMCD) de standaard willen zetten voor de nieuwe generatie hoge-dichtheidsschijven. Daarbij staan het Toshiba- en het Philips-kamp lijnrecht tegenover elkaar.

De belangen in deze strijd zijn gigantisch. Beide partijen moeten al vele tientallen miljoenen guldens in de ontwikkeling van hun systemen hebben gestoken, en de investeringen in marketing en distributie liggen, zo weet Oosterveld, “factoren hoger”. Maar het gaat dan ook om de toekomstige hegemonie op de markt voor audio-cd, CD-ROM (computerprogrammatuur), digitale video disc (DVD) en andere cd-toepassingen. Een markt waar thans, schat Philips, op jaarbasis voor 50 miljard dollar omgaat. Een markt waarop jaarlijks 110 miljoen apparaten en twee tot drie miljard cd's worden verkocht. Een markt ook die schreeuwt om schijven die meer informatie kunnen bevatten dan het huidige maximum van zo'n 650 megabyte.

Tijdens de presentatie van een prototype SD-speler, onlangs in Parijs, eiste Patrick Samier, manager bij de Franse producent van consumentenelektronica Thomson, bij voorbaat de overwinning op. Mede namens branchegenoten als Matshusita, Pioneer en Samsung, die zich ook bij Toshiba en Time Warner hebben aangesloten, stelde Samier: “Dit is een winnend produkt voor de multimedia-wereld.”

En het moet gezegd: de claim leek niet misplaatst. Het SD-systeem beantwoordt aan alle eisen die computer- en amusementsindustrie stellen aan kwaliteit, capaciteit en behoud van bruikbaarheid van 'oude' schijven. Net als de Multimedia CD overigens. De maximale SD-capaciteit is echter 9 gigabyte (dubbelzijdig zelfs 18), waarmee de 7,4 gigabyte van de MMCD duidelijk wordt overtroffen. “Per gigabyte is onze schijf goedkoper”, stelde Toshiba-manager Koji Hase bovendien vast.

Philips kan dus wel stoppen? “Daar is geen enkele reden voor”, zegt Jan Oosterveld. Volgens hem heeft Philips een veel eleganter oplossing dan de opponent. Op grond daarvan zal het de strijd in eigen voordeel beslechten. Toshiba mag dan meer capaciteit bieden, het produkt van Philips en Sony heeft voldoende ruimte voor de meest wenselijke toepassingen. Inmiddels heeft 70 procent van de CD-ROM-sector de Multimedia CD als informatiedrager van de toekomst uitverkoren, zegt Oosterveld. En dáár ligt volgens hem de belangrijkste markt: “Vijf jaar geleden werden er 200.000 CD-ROM spelers verkocht, dit jaar worden het er 30 miljoen.”

Het beslissende verschil tussen MMCD en SD, verklaart Oosterveld, is dat zíjn produkt een logische volgende stap is in de 'cd-familie' waarvoor Philips begin jaren tachtig de basis legde. Zonder veel rompslomp kan iedereen die nu cd's en apparatuur ervoor maakt - of het nu om de vertrouwde audio-cd gaat, om CD-ROM, CDi of Video CD - aanhaken bij het nieuwe systeem. Dat garandeert consumenten ook toekomstige bruikbaarheid van hun schijven, het biedt fabrikanten van apparatuur en software de zekerheid dat hun investeringen in produktiecapaciteit niet waardeloos worden.

“De compatibiliteit van SD is het zwakke punt”, meent Oosterveld. “Het lijkt erop dat men een volledig ander systeem in de markt wil zetten. Een systeem dat alleen maar extra geld kost.” Volgens de Philips-manager kunnen bestaande cd's namelijk alleen op SD-spelers worden gedraaid als de apparatuur daarvoor wordt aangepast. “De informatie op SD wordt anders opgeschreven. Om cd's te kunnen spelen moet je extra hardware inbouwen, waardoor een SD-speler dus gewoon duurder wordt.”

Waarom zou je daarvoor “de elegantie van de cd-wereld” inruilen, vraagt Oosterveld retorisch. “Er is nota bene vijftien jaar in geïnvesteerd en nog steeds steken we vele tientallen miljoen in laser-optiek. Klanten genieten er elke dag van, het bedrijfsleven ook. En vergeet niet dat we het hier hebben over een stukje Nederlands vernuft. In dit land houden zich zeshonderd ingenieurs bezig met schijftechnologie. Dat stel je toch niet zomaar in de waagschaal?”

Het capaciteitsvraagstuk is daarbij volgens Oosterveld van ondergeschikt belang. Natuurlijk, de markt wil graag informatiedragers met een groter geheugen. Maar het verschil tussen Philips' 7,4 en Toshiba's 9 gigabyte is niet zó groot dat daarvoor een compleet andere weg moet worden ingeslagen. De tweezijdige schijf met 18 gigabyte is voor computer- en filmproducenten nauwelijks aan de orde, meent Oosterveld zelfs. Je kan zo'n schijf immers tijdens het gebruik niet even omdraaien. Tweezijdigheid zou hooguit aardig kunnen zijn voor 'Hollywood', dat bijvoorbeeld een A-film op de ene kant kan zetten en een B-film op de andere zijde meeverkoopt.

De stelling van het Toshiba-kamp dat de Philips-schijf tekortschiet als drager van speelfilms, omdat 40 procent ervan langer duurt dan 105 minuten en derhalve niet op Multimedia CD past, doet Oosterveld af als infame laster. Philips, zegt hij, heeft in beeldcodering een voorsprong op Toshiba. Door gebruik van intelligentere technologie kan Philips tot 135 minuten speelfilm op MMCD zetten, waarmee het 98 procent van de markt dekt. Het verschil met de 140 minuten film op SD valt dus wel mee. “Daarbij denk ik dat we met behulp van nieuwe IC-technologie nog wel 10 tot 15 procent extra uit de schijf zullen halen.”

Volgens een verontwaardigde Oosterveld is het niet de enige leugen die het Toshiba-kamp over de Multimedia CD heeft verspreid. Zo zou Philips geen wis- en opnieuw beschrijfbare cd-versie willen maken. “Natuurlijk werken we daaraan. Alleen moet eerst de bescherming van auteursrechten worden geregeld voordat je er de markt mee opgaat.”

Onheus is volgens de Philips-directeur ook het verwijt van Toshiba en Time Warner, dat Philips en Sony niet willen overleggen over één gezamenlijke standaard. Beide kampen zijn ervan overtuigd dat twee systemen afnemers alleen maar in verwarring brengen, de penetratie van de hoge-dichtheids cd remmen en, zeker bij de verliezende club, leidt tot kapitaalvernietiging. Volgens Toshiba's Hase zou Philips meermalen uitnodigingen voor overleg hebben genegeerd. Oosterveld: “Dat is een grofheid die niet past. Het is gewoon niet waar.”

De waarheid is juist, zegt Oosterveld, dat de technische werkgroep van de Amerikaanse computerindustrie vorige maand bij computerproducent IBM in Japan een vergadering belegde over beide system. Philips zou gaan. “Ze wilden, denk ik, over integratie praten”, vermoedt Oosterveld. “Maar de vergadering werd op het laatste moment afgezegd omdat de andere kant om onduidelijke redenen niet kwam opdagen.”

Of er daadwerkelijk over integratie te praten viel, wil Oosterveld niet zeggen. “Het is niet aan de orde. De spanning is te hoog opgelopen. We verkeren in staat van oorlog”, zegt hij dreigend.

Cruciaal voor Philips wil Oosterveld het welslagen van MMCD overigens niet noemen. Het belang ervan is volgens hem niet groter dan dat van CDi of het digitale cassettesysteem DCC, die nog geen procent van de 61 miljard gulden concernomzet uitmaken. “Het bedrijf zal er niet aan failliet gaan als het mislukt. De groei in de cd-wereld houdt ook aan zonder hoge-dichtheidsschijven.” Niettemin: “Van de 200 miljoen cd-spelers die eind deze eeuw worden verkocht zal tien procent een hoge-dichtheidsapparaat zijn.”

Beide kampen hebben aangekondigd volgend jaar hun eerste hoge-dichtheidsspelers en -schijven uit te brengen. Volgens Oosterveld zullen de marketeers dan bepalen wie wint. Over de MMCD-strategie weigert hij zich uit te laten. Duidelijk is wel dat Philips zich in eerste aanleg richt op de afnemers in de computerindustie. “CD-ROM zou wel eens de drijvende kracht kunnen zijn.”

De groep rondom Toshiba mikt voorshands op 'Hollywood'. Maar dat betekent geenszins dat men elkaars markten mijdt. Juist de nieuwe generatie hoge-dichtheidsschijven is bij uitstek geschikt om de computer- en amusementswerelden te verenigen, vindt Oosterveld. Die ene standaard zal er dan ook komen, zij het dat pas over “een aantal jaren” duidelijk is wie gewonnen heeft.

“Ik ben niet bang voor de confrontatie”, zegt Jan Oosterveld.