Journalistes staan in de rij voor rol in tamponreclame

ROTTERDAM, 5 JULI. Zo'n veertig freelance journalistes worden graag geassocieerd met OB-tampons. Zij meldden zich bij het reclamebureau Saatchi en Saatchi, dat voor een reclamespot op televisie naar journalistes zocht. Journalistes staan symbool voor vrouwen die weten wat ze willen, goed in hun eigen lichaam zitten, en zich geen knollen voor citroenen laten verkopen, zo is het idee.

Na - volgens het reclamebureau - “een beetje zuur stukje” in de Volkskrant vreesden ze daar dat ze de zoektocht maar beter konden opgeven. Het tegendeel bleek waar: de telefoon stond roodgloeiend. Vandaag zijn de opnames gemaakt en vertelt een van de freelance journalistes aan de camera haar eigen intieme ervaring met OB-tampons. Wie de uitverkorene is wil het reclamebureau niet zeggen.

Kan een journalist in een commercial spelen en tegelijkertijd journalistiek onafhankelijk zijn? “We zijn veel te puriteins”, zegt journalist Wim Bosboom, die begin dit jaar te zien was in een spotje voor een 'hogerop-rekening' van de Credit Lyonnais Bank. “Er moet meer ruimte voor journalisten komen.” Op het moment dat Bosboom, jarenlang het gezicht van het consumentenprogramma Koning Klant, de reclamespot opnam was hij gepensioneerd. Maar op het moment dat de reclame werd uitgezonden werkte hij weer, voor Radio Rijnmond. Zijn werk voor de radio zou hem overigens niet hebben weerhouden. “Als ik reclame maak voor een spaarrekening beïnvloedt dat niet mijn oordeel over de Rotterdamse haven.” Bovendien is de spaarrekening waarvoor hij reclame maakte volgens Bosboom een “goed en eerlijk” produkt. “En het vult aardig je pensioen aan.”

In de tijd dat Koos Postema reclame maakte voor de Postbank, begin jaren tachtig, was de houding in ieder geval puriteinser. “Maar dat is alweer 140 jaar geleden”, zegt Postema. Postema, bekend van informatieve programma's als Achter het nieuws en Een groot uur u, werkte in die tijd niet meer als journalist, maar presenteerde het amusementsprogramma Klasgenoten. “Daarom kon ik makkelijk reclame maken”, meent Postema. De tekst die hij uitsprak was bovendien “uiterst sober en zakelijk, zonder ook maar een bijvoeglijk naamwoord”. En eigenlijk was het ook niet echt commercieel, zegt Postema. De Postbank was in die tijd nog een staatsbedrijf. “Dus het verdiende geld was voor iedereen.”

Maar het reclamebureau Prad, dat onder meer ABN als klant had, diende een klacht in bij de Reclame Code Commissie: Postema zou misbruik maken van zijn onafhankelijke, betrouwbare imago dat hij met programma's als Achter het Nieuws had opgebouwd. De klacht werd erkend en de commercial moest uit de ether. Artikel 10 van de Nederlandse Reclame Code luidt namelijk: 'Het in reclame op radio en televisie optreden van personen die krachtens hun deelname aan etherprogramma's geacht kunnen worden gezag, respectievelijk vertrouwen te hebben bij bepaalde groepen is verboden'.

Voor freelance journaliste S. van Proosdij is het “alweer 80.000 jaar geleden” dat ze in een commercial voor Bona speelde. Wel spreekt ze nog regelmatig radiocommercials in. Toen ze nog voor AVRO's Radiojournaal werkte, leverde dat “pissige reacties” van collega's op. “Ze stoorden zich eraan dat ik commercials insprak die rondom het Radiojournaal waren te horen.” Volgens Van Proosdij was dat eerder “kinnesinne”. Journalistieke integriteit staat bij haar hoog in het vaandel, zegt ze. Onlangs sprak ze een radiospot in voor het Belgisch verkeersbureau. “Maar dat is geen commerciële instelling.” Volgens Van Proosdij moet je van geval tot geval een afweging maken.

Bij de commerciële omroep RTL laten ze desgevraagd weten dat journalistes van RTL Nieuws geen toestemming zouden krijgen mee te spelen in een commercial voor tampons. “Dat kunnen we ons niet permitteren. We hebben het imago van betrouwbaar en onafhankelijk. Daar zit zo een deuk in.”