'Greenpeace laat zich door Frankrijk niet intimideren'

PAPEETE, 4 JULI. Met een ketting van verknipte palmbladeren om haar nek staat Stephanie Mills enthousiast te zwaaien op het dek als het Greenpeace-schip Rainbow Warrior langzaam van de kade in Papeete wegvaart. De 31-jarige Nieuw-Zeelandse campagneleidster van de milieuorganisatie heeft als enige van de bemanning de afgelopen dagen op het Frans-Polynesische eiland Tahiti geen voet aan wal gezet. Dat was haar verboden door de Franse autoriteiten. In haar paspoort staat sinds 1992 een stempel waarmee haar alle toegang tot Frans territorium wordt ontzegd. Daarom is ze blij dat ze er nu weg mag.

Drie jaar geleden maakte Mills voor Greenpeace dezelfde tocht die nu op het programma staat: naar Mururoa, het ringvormige koraaleiland in de Stille Oceaan op ruim duizend kilometer van Tahiti. Daar voert de Franse regering sinds de jaren zestig haar kernproeven uit, aanvankelijk bovengronds maar, sinds succesvolle protesten, in 1973 ondergronds. Hoewel de vorige Franse president, François Mitterrand, de proeven heeft bevroren, wil zijn opvolger, Jacques Chirac, op het atol een nieuwe reeks van acht proeven laten doen, tussen september dit jaar en mei volgend jaar. Greenpeace wil deze week een poging doen het eiland te bereiken en met acties op en rond Mururoa internationaal protest mobiliseren.

De Fransen op Tahiti hebben er de afgelopen vier dagen veel aan gedaan om het Greenpeace niet al te zeer naar de zin te maken. Op de dag van aankomst kreeg de Rainbow Warrior geen toestemming af te meren aan de grote kade langs de boulevard van Papeete, de hoofdstad van Tahiti, waar honderden eilandbewoners de milieu-activisten wilden begroeten. De chaos langs de boulevard zou te groot worden, zei Gaston Flosse, eerste minister van Frans-Polynesië. Greenpeace kreeg vrijdag een ligplaats aangeboden een paar honderd meter verderop, aan de overkant van de boulevard, achter Franse marineschepen, aan de rand van een uitgestorven industrieterrein.

Twee dagen later kwam de gendarmerie - in korte broek met licht-blauwe kniekousen weggewandeld uit een Louis de Funès-film - bij het schip langs met een decreet van de Franse autoriteiten waarin Greenpeace werd duidelijk gemaakt dat binnenvaren van de militaire 12 mijls-zone rond Mururoa verboden is voor alle schepen die niets met de voorbereiding van de Franse kernproeven te maken hebben. Bovendien, zo bleek uit de documenten, is in alle stilte een nieuwe wet ingevoerd die de Fransen toestemming geeft geweld te gebruiken wanneer Greenpeace met haar schip deze zone wel binnenvaart.

De milieu-organisatie kreeg de twee decreten ter ondertekening voorgelegd, maar weigerde dat. “We laten ons niet intimideren door de Fransen. Onze plannen gaan onveranderd door. We varen gewoon naar Mururoa”, zegt Stephanie Mills een paar minuten voor het vertrek, hangend over de railing.

Pag.5: 'La bombe' geeft toerimse Tahiti knauw

Een paar honderd mannen en vrouwen zwaaiden de Greenpeace-bemanning vanaf die achterafkade in Papeete uit. De meesten van hen kwamen vooral voor Oscar Temaru, de leider van de Tahitiaanse onafhankelijkheidsbeweging, die door Greenpeace is uitgenodigd de trip naar Mururoa mee te maken. Zijn volgelingen waren de afgelopen dagen verantwoordelijk voor chaos en opstoppingen rondom Papeete en combineerden hun roep om onafhankelijkheid van Frankrijk met een ferm “non” tegen de kernproeven. Drie dagen lang was de toegang tot de Tahitiaanse hoofdstad van alle kanten afgesloten en leek het autoloze zondag op de Zuidfrans aandoende boulevard.

Het toerisme op Tahiti kreeg door alle opstoppingen de zoveelste knauw, in een tijd dat deze industrie in dit gebied het al flink te verduren heeft. Een combinatie van angst en protest heeft de laatste weken voor een record aantal annuleringen gezorgd. La bombe houdt honderden Australiërs, Nieuw-Zeelanders en Japanners dit jaar weg van de Frans-Polynesische eilanden.

Het Franse vakantie- en ontspanningsconcern Club Med, dat onlangs zijn gloednieuwe cruiseschip La Croisière rond Tahiti in de vaart bracht, voelt bovendien nog eens de anti-Franse stemming onder haar passagiers. Het concern kreeg inmiddels zoveel annuleringen binnen dat de vaarroute is omgegooid om zo snel mogelijk het 'risicogebied' te verlaten. Gaston Flosse vertrok gisteren in allerijl naar Japan om reisagenten gerust te stellen dat alles veilig is in 'zijn' Frans-Polynesië.

De horeca van Papeete kon gisteren weer even opgelucht adem halen toen Oscar Temaru besloot dat de barricades lang genoeg hadden gestaan. Gewaarschuwd door morrende geluiden van de lokale bevolking, die de buik vol had van het ongerief, liet de populaire Temaru de barricades symbolisch opbreken door een lange optocht van demonstranten, die zich die ochtend in alle vroegte hadden verzameld bij het Commissariat à l'Énergie Atomique in de heuvels van het eiland. De optocht had net als andere demonstraties een vredig karakter dat past bij de geweldloze acties die Greenpeace uitvoert. Veel bemanningsleden van de milieu-organisatie liepen dan ook mee in Tahitiaanse protesttochten.

Greenpeace ziet de trip naar Mururoa zuiver als een protestreis. Er zijn geen wetenschappers aan boord die via onderzoek willen aantonen welk effect de Franse kernproeven tot nu toe op het milieu hebben gehad. “We hebben daar twee uitgebreide verzoeken voor ingediend bij de Franse regering, uitgewerkt door een neutraal team van wetenschappers. Maar we kregen er nooit antwoord op”, vertelt Steve Soyer, een voormalig directeur van Greenpeace, en nu mee als bemanningslid op de Rainbow Warrior. “Maar nu is alles gericht op protest. Acht proeven binnen een jaar: dat is een absoluut record. Dat is nog nooit eerder gebeurd en dat mag niet doorgaan”, voegt hij er nog even verontwaardigd aan toe.

De voorbereidingen van Greenpeace op de trip naar Mururoa zijn relatief kort geweest en dat zou de organisatie nu opbreken, is een veel gehoorde mening in Papeete. Greenpeace was aanvankelijk van plan om een tocht rond Australië en Nieuw Zeeland te maken om te protesteren tegen het lozen van industrieel afval, maar gooide dat plan om toen Chiracs plannen voor kernproeven bekend werden. De afgelopen dagen lieten nogal wat pessimisten op Tahiti hun stem horen. Annie Rousseau, een columniste van de plaatselijke krant l'Echo, zegt te weten dat de Franse marine de milieu-activisten meteen zal aanhouden zodra ze de 12-mijlszone binnenvaren. “Dan worden ze gearresteerd en gaan ze per militair vliegtuig vanaf Mururoa terug naar Tahiti en vandaaruit op het eerste vliegtuig naar huis”, zegt ze.

In 1992 verliep de reis inderdaad zo: de Rainbow Warrior - opvolger van het gelijknamige schip dat in 1985 in de haven van Auckland (Nieuw Zeeland) door de Franse geheime dienst tot zinken werd gebracht - werd klem gevaren toen het zich op een paar mijl afstand van het eiland bevond. “Er sprongen mariniers met bivakmutsen op aan boord. De kapitein werd in de machinekamer opgesloten. Ik kwam in de radiokamer terecht”, zegt Stephanie Mills. “Maar omdat militairen over het algemeen vrij veel tijd nodig hebben om beslissingen te nemen, duurde het eindeloos voordat er daarna weer wat gebeurde. Zo kon ik intussen vrij bellen met de BBC en zag ik hoe de mariniers op het dek van het schip foto's van elkaar gingen nemen. Zo van: kijk mij eens, op de Rainbow Warrior!”