Regering van Tsjernomyrdin overleeft motie van wantrouwen; Politieke crisis Moskou bezworen

MOSKOU, 3 JULI. De Russische regering heeft zaterdag een motie van wantrouwen overleefd nadat president Jeltsin vrijdagavond zelf al drie van de meest bekritiseerde ministers had ontslagen. Daarmee is voorlopig een punt gezet achter Ruslands ernstigste politieke crisis van de afgelopen twee jaar, ondanks voortdurende kritiek van het parlement.

Met deze uitkomst lijkt de positie van premier Tsjernomyrdin te zijn versterkt en de kans op vrede in Tsjetsjenië te zijn toegenomen. De drie ontslagen politici behoorden tot het groepje functionarissen dat de Russische inval in de opstandige deelrepubliek leidt. De aanblijvende Tsjernomyrdin heeft herhaaldelijk getracht zich van die inval te distantiëren en zich uitgesproken voor onderhandelingen. De Tsjetsjeense commando's die vorige maand de bloedige gijzelingsactie in Boedjonnovsk uitvoerden waarmee de crisis begon, kunnen zich redelijk tevreden voelen.

Zaterdagmorgen stemden 193 volksvertegenwoordigers voor een motie van wantrouwen. Het aantal tegenstemmen was 118, het aantal onthoudingen 48. De motie zou 226 stemmen (de helft plus één van het totaal) nodig hebben gehad om te worden aangenomen. In dat geval had de president òf de regering naar huis moeten sturen òf het parlement moeten ontbinden.

Aanleiding voor de politieke crisis was de Tsjetsjeense actie in Boedjonnovsk, waarbij vorige maand meer dan 120 mensen omkwamen. Het parlement hekelde het optreden van de autoriteiten tijdens de gijzeling en nam mede daarom op 21 juni een motie van wantrouwen aan. Jeltsin legde die echter naast zich neer en verklaarde dat hij eerder het parlement zou ontbinden dan de regering zou ontslaan. Tsjernomyrdin daagde daarop het parlement uit snel 'duidelijkheid te scheppen'.

Dat het parlement zich zaterdag niet nogmaals tegen de regering uitsprak kan worden verklaard uit tegenzin tegen vervroegde verkiezingen bij zowel Jeltsin als het parlement. Jeltsin deed vlak voor de stemming een concessie door minister van binnenlandse zaken Jerin, minister van nationaliteitenzaken Jegorov en de chef van de geheime dienst Stepasjin te ontslaan. Samen met minister van defensie Gratsjov en met Jeltsin zelf worden deze drie mannen verantwoordelijk gehouden voor de oorlog in Tsjetsjenië en voor het fiasco in Boedjonnovsk.

Jeltsin kwam tot deze stap, zo meldde het doorgaans goed geïnformeerde actualiteitenprogramma Itogi gisteravond, in verband met een ter elfder ure ontdekte passage in de kieswet. Bij vervroegde parlementsverkiezingen zou de onlangs op initiatief van Jeltsin opgerichte partij van premier Tsjernomyrdin nog niet mee mogen doen. Deelnemende groeperingen moeten zich een half jaar voor de verkiezingsdag hebben geregistreerd.

Verder zou Jeltsins politieke instinct, aldus Itogi, hem hebben gezegd dat ontbinding van het parlement gevaarlijk was voor de stabiliteit. Rusland is nog geen Groot-Brittannië, waar premier Majors gewaagde stap om zijn partijleiderschap ter discussie te stellen past in een parlementaire traditie. In Rusland is het leger openlijk ontevreden over politici en de bevolking zeer sceptisch over democratische processen. Een voortijdige ontbinding van het parlement zou te veel gevraagd kunnen zijn van het jonge staatsbestel.

Pag.5: Parlement drijft crisis Moskou niet op de spits

Er zijn ook waarnemers die menen dat Jeltsin de 'haviken' binnen de regering toch al wilde ontslaan omdat zijn denken over Tsjetsjenië zou zijn gewijzigd. Nu het met geweld maar niet wil lukken zou ook de president voorstander zijn van onderhandelingen met Tsjetsjenen, die hij overigens vorige maand nog uitmaakte voor bandieten en terroristen tegen wie volgens hem terecht oorlog werd gevoerd.

Ook in het parlement leefden bezwaren tegen vervroegde verkiezingen. Het lijkt weinig verschil te maken of de stembussen opengaan in december, zoals gepland, of een paar maanden eerder, maar dat is schijn. Als de zittingstermijn 'gewoon' afloopt, houden de parlementariërs hun privileges tot drie weken na de verkiezingsdag. Als het parlement voortijdig wordt ontbonden moeten de parlementariërs direct hun appartementen in Moskou, hun dienstauto's en hun kantoren met computer en fax inleveren. Dat maakt hun herverkiezingscampagne niet eenvoudiger.

Vorige week toonden de fractievoorzitters zich al bereid de stemprocedure van zaterdag zo te wijzigen dat zowel regering als parlement gezichtsverlies kon worden bespaard. En zaterdagmorgen reageerden verscheidene fracties welwillend op het ontslag van de drie ministers, hoewel de meest bekritiseerde Gratsjov en de hoofdverantwoordelijke voor het regeringsbeleid - Jeltsin zelf - blijven zitten.

“Nu de regering een aantal belangrijke en moedige stappen heeft genomen is het onverantwoord een motie van wantrouwen aan te nemen”, reageerde Jegor Gajdar, leider van de fractie Ruslands Keuze. Volgens Grigori Javlinski was nu aangetoond dat het parlement toch invloed kan hebben en dat Jeltsin bereid is naar compromissen te zoeken. Een deel van zijn fractie, die twee weken geleden de motie van wantrouwen nog had gesteund, onthield zich gisteren van stemming. Hetzelfde gold voor de Agrarische partij en een aantal regionale afgevaardigden.

Dat wil niet zeggen dat de vrede in Moskou nu is getekend. Alle partijen bleven uiterst kritisch over vooral het economische beleid van de regering, dat Rusland volgens de ultranationalist Vladimir Zjirinovski “meer schade toebrengt dan Hitler en Napoleon”. Vervroegde verkiezingen zijn afgewend maar de reguliere verkiezingscampagne is in volle hevigheid begonnen.