'Hervorming hindert strijd tegen PKK'; Turkse militairen tegen verdere democratisering

ANKARA, 3 JULI. Het Turkse leger is tegen verruiming van de vrijheid van meningsuiting in het kader van het democratiseringsproces, zo heeft de vice-stafchef van het Turkse leger, generaal Ahmet Çörekçi, verklaard.

Zijn dreigende uitspraak tegenover journalisten, die de politieke gemoederen in Ankara dit weekeinde aardig heeft verhit, betreft specifiek de intrekking van artikel 8 in de anti-terreurwet. Dit artikel stelt hoge vrijheidsstraffen op separatistische propaganda.

In sociaal-democratische kringen wordt de militaire waarschuwing gezien als een verder obstakel voor democratische hervormingen in Turkije, terwijl zij juist koren op de molen is van de conservatieve meerderheid in het parlement die meent dat de huidige omstandigheden in Turkije het noodzakelijk maken dat separatisme fel wordt bestreden. President Süleyman Demirel betoogde dat het laatste woord aan het parlement is, maar dat het leger over dergelijke ingrijpende wetsveranderingen zeker moet worden geraadpleegd. De populaire kranten staken, in schreeuwende koppen als 'Een schokkende waarschuwing van de militairen' en 'De aardbeving van Çörekçi', hun verontrusting over de inmenging van het leger in het politieke proces in Turkije niet onder stoelen of banken.

In de ruim tien jaar dat de separatistische Koerdische Arbeiders Partij (PKK) een guerrillastrijd voert in in het Koerdische zuidoosten van het land zijn 7400 militairen en burgers - en zeker zoveel guerrillastrijders - om het leven gekomen. Volgens Çörekçi wordt een effectieve bestrijding van de Koerdische guerrilla belemmerd door te veel aandacht voor de democratie en het naleven van de mensenrechten. Hij waarschuwde tevens tegen het inwilligen van zogenaamde democratische rechten als Koerdische televisie en onderwijs in de Koerdische taal. “Dat is een psychologische tactiek van de PKK”, aldus de generaal, in een gesprek met een geselecteerd gezelschap Turkse journalisten. “Wij noemen dat de salami-tactiek. Hoe meer stukken we van de salami afsnijden, des te meer eisen stelt de PKK. En na verloop van tijd komt er geen eind aan dit proces van vragen en geven.”

Çörekçi liet er evenwel geen twijfel over bestaan dat het leger zich uiteindelijk zal voegen naar de politieke wil van het Turkse parlement. “Wij staan ter beschikking van de politieke autoriteiten in dit land. Het leger wenst dat Turkije onderdeel uitmaakt van de Westerse, geciviliseerde landen. Niettemin is het schrappen van artikel 8 uit de anti-terreurwet een obstakel voor onze strijd tegen de terreur.”

Dit artikel legt hoge vrijheidstraffen op aan mensen die 'de nationale eenheid ondermijnen', maar in de praktijk wordt het gebruikt om degenen die in woord of geschrift zich uitspreken voor een politieke oplossing van het vraagstuk van de Koerden in Turkije, het zwijgen op te leggen. Momenteel verblijven 157 vakbondsleiders, activisten voor de rechten van de mens, uitgevers, academici, schrijvers en journalisten op grond van dit artikel in de gevangenis. Tegen honderden anderen, onder wie de internationaal bekende Turkse schrijver Yasar Kemal, lopen processen.

In het kader van de democratische hervormingen, die noodzakelijk zijn wil het Europese Parlement later dit jaar de voorgenomen douane-unie tussen Turkije en de Europese Unie ratificeren, heeft de regering-Çiller voorgesteld om dit artikel te schrappen en ter vervanging artikel 311 van het wetboek van strafrecht aan te vullen. Hierdoor kunnen voor het maken van separatische propaganda nog steeds gevangenisstraffen van tussen de zes maanden en twee jaar worden geëist. Maar de rechtszaken vallen dan niet langer onder de verantwoordelijkheid van het veiligheidshof, maar worden door een gewone rechtbank behandeld.

De invloed van het leger in veiligheidszaken is nog steeds groot. De Nationale Veiligheidsraad, een erfenis van de militaire staatsgreep in 1980, waarin de president, de regering en het leger zijn vertegenwoordigd, komt nog steeds maandelijks bijeen. Premier Çiller heeft de militairen voorts vrijwel volledig de vrije hand gegeven in het zuidoosten van het land in de strijd tegen de PKK.