Zwakke González neemt leiding EU over

MADRID, 1 JULI. Vanaf vandaag mag de Spaanse premier Felipe González zich zes maanden bezig houden met zijn favoriete bezigheid: de internationale politiek.

Het is de tweede maal dat Spanje sinds de toetreding tot de Europese Unie in 1985, het voorzitterschap bekleedt. Van het enthousiasme waarmee Spanje in 1989 deze taak voor het eerst op zich nam, is inmiddels weinig over. Terwijl de agenda voor het komende jaar een aantal fundamentele zaken voor de toekomst van de Unie bevat, is de positie van González ernstig verzwakt door de opeenvolgende schandalencrises in zijn land.

Aan de buitenlandse ervaring van González zal het niet liggen. In de dertien jaar van zijn premierschap heeft hij er vaak blijk van gegeven dat hij de alledaagse beslommeringen van de binnenlandse politiek met veel genoegeninruilt voor reizen en optredens in internationale fora. De Spaanse premier is een behendig onderhandelaar, een politieke evenwichtskunstenaar en in het buitenland een gerespecteerd staatsman.

González bewees vorig weekeinde nog eens zijn bedrevenheid in de Europese diplomatie door het met de Duitse bondskanselier Helmut Kohl op een akkoordje te gooien. In ruil voor enige inschikkelijkheid tegenover de toetreding en steun aan de Oostbloklanden wist González een hulppakket van 4,5 miljard ecu aan de zuidelijke middellandse zeestaten los te weken. Een succesje dat de premier zeker van pas komt bij de Middellandse Zee-conferentie die dit najaar in Euroverband in Barcelona zal worden georganiseerd.

Afgezien van de aandacht voor de zuidflank van de Europese Unie waar González - nu de interesse van Duitsland vooral uitgaat naar Oost-Europa - op zal hameren, staan er nog een aantal zaken op zijn prioriteitenlijstje. De premier heeft het belang onderstreept van de aanpak van de werkloosheid, zoals voorgesteld in het Witboek van Jaques Delors. Het grootste beroep op de diplomatieke evenwichtskunsten van González zal gedaan worden bij de voorbereiding van de herziening van het Verdrag van Maastricht, waar het Spaanse voorzitterschap middenin valt.González heeft al stelling genomen tegen het Britse Eurosceptische standpunt. “Wij geloven met de Duitsers en anderen dat de beste en enige manier voor een verdere uitbreiding van de Unie een verdere verdieping van de Europese politiek is”, zo heeft González beweerd.

Voor Spanje is het overigens niet op alle punten even gemakkelijk om aan de Europese integratie deel te nemen. Het is zeer de vraag of het land over twee jaar zal voldoen aan de strakke criteria voor de toetreding tot de Europese Monetaire Unie (EMU). Spanje wil voorkomen dat er een 'Europa van twee snelheden' ontstaat, waarbij het land zelf niet bij de groep landen hoort die op het gebied van hechte Europese samenwerking voorop lopen.

Het komende jaar moeten de leden van de EU ook besluiten of er een Europese buitenlands- en veiligheidsbeleid komt dat meer is dan een theoretische 'pijler' in het Verdrag van Maastricht. Datzelfde geldt voor het jusititiële en binnenlandse beleid.

De besluitvormingsprocedures, het vetorecht en de rol van de Europese commissie zullen eveneens tegen het licht worden gehouden. En dat alles tegen de achtergrond van een groeiende bezorgdheid over de financierbaarheid van het verenigde Europa.

Alleen als Spanje erin slaagt aan het eind van haar voorzitterschap een overzichtelijke, werkbare agenda voor al deze onderwerpen te komen, kan het voorzitterschap succesvol worden genoemd. De werkgroep voor de intergouvernementele conferentie over Maastricht staat onder leiding van de Spaanse staatssecretaris voor Europese zaken, Carlos Westendorp, algemeen beschouwd als een bedreven onderhandelaar.

Het voorzitterschap zal alle aandacht vragen van Felipe González en dat is een probleem. Internationaal heeft de premier mischien nog prestige, binnen zijn eigen land is de premier allang van zijn voetstuk gevallen. Corruptie op hoog ambtelijk niveau, doodseskaders binnen het politie-apparaat, vermeende complotten tegen de staat en ongeoorloofde afluisterpraktijken hebben zijn minderheidsregering op de rand van de afgrond gebracht.

González heeft de afgelopen maanden in hoog tempo zijn politieke kredietwaardigheid verloren. In verband met het recente afluisterschandaal vertrok eerder deze week zijn vice-premier en vertrouwensman Narcís Serra, evenals zijn minister van defensie. Vervroegde verkiezingen in Spanje zijn slechts een kwestie van tijd. De executiebijl is in handen van de Catalaanse nationalisten onder leiding van de Catalaanse regiopresident Jordi Pujol. Pujol heeft veelvuldig latenb blijken dat zijn steun aan González - die voor hem essentieel is om aan de macht te blijven - eindig is. Ook binnen González' eigen partij gaan stemmen op voor een wisseling van de wacht. Volgens het dagblad El País is de premier inmiddels met zijn Catalaans-nationalistische partners overeengekomen om binnenkort een vervroeging van de verkiezingen af te kondigen.