Tahitianen voeren actie tegen Franse kernproeven

PAPEETE, TAHITI, 1 JULI. Plotseling staat de chauffeur van de bus vol toeristen bovenop zijn remmen. Een blokkade van vrachtwagens maakt elke doorgang naar Papeete, de hoofdstad van het Frans-Polynesische eiland Tahiti, onmogelijk. Verschrikte gezichten veren op uit de banken. Bejaarde Amerikaanse echtparen die een half uur geleden een fleurige bloemketting kregen omgehangen bij aankomst op het vliegveld, vragen de chaufeur in gebrekkig Frans wat er aan de hand is. “Het spijt me”, zegt deze. “Ik vrees dat u verder moet lópen.”

Een paar minuten later staat de hele bus met koffers en reistassen klaar om langs de vrachtwagens te wandelen. Het is even na middernacht en in de verte zijn de lichtjes van de baai van Papeete zichtbaar. Een groep Tahitiaanse mannen bekijkt het tafereel vanuit een van de wagens en zwaait glimlachend naar de toeristen die zich het begin van hun vakantie op dit tropische eiland in de Stille Oceaan wat anders hadden voorgesteld. Toch is de sfeer allesbehalve grimmig. De gasten tonen begrip voor de Tahitianen die met hun acties protesteren tegen de Franse kernproefplannen die vanaf september op het eiland Mururoa, ruim duizend kilometer ten zuidoosten van Tahiti, zullen worden uitgevoerd.

Ruim tweeduizend Tahitianen begonnen gisteren met acties en demonstraties op hun eiland. De groep staat onder leiding van Oscar Temaru, de burgemeester van het dorp Fa-aa en voorzitter van de Tahitiaanse onafhankelijkheidsbeweging. De komende dagen maakt hij met zijn volgelingen een tocht over het eiland en blokkeren zij alle belangrijke toegangswegen. “We zullen de Fransen goed duidelijk maken dat de kernproeven niet mogen doorgaan”, zegt Temaru. “Het zou een ramp zijn voor dit eiland en voor het milieu.”

Temaru beseft het belang van zijn protesten op Tahiti. Na een fel begin hebben de belangrijkste landen in de buurt van Frans Polynesië, Australië en Nieuw Zeeland, langzamerhand de hoop opgegeven dat Frankrijk daadwerkelijk zal afzien van de kernproeven. De Australische regering richt zich nu, zo bleek gisteren uit uitlatingen van minister van buitenlandse zaken Evans, op terugdringing van het aantal proeven. De Australiërs hebben zich er bij neergelegd dat de Fransen ermee doorgaan. “Daarom zijn onze protesten extra belangrijk”, legt Temaru uit. “Wij moeten de wereld er nu van overtuigen dat alles op alles gezet moet worden om de Fransen van gedachten te laten veranderen.” Temaru weet zich deze dagen gesteund door Greenpeace, dat donderdag met haar protestschip Rainbow Warrior de haven van Papeete binnenliep. Het schip kreeg geen toestemming van de lokale autoriteiten om aan te meren en ligt nu een paar honderd meter van de boulevard van Papeete.

Pag.4: 'Van een dagje op Mururoa leer je niets'

Gisteren organiseerde de milieuorganisatie een persconferentie om de plannen voor de komende dagen en weken toe te lichten. Aan boord van de groengeverfde driemaster, met schilderingen van een dolfijn en een regenboog op de zijkanten, waren niet alleen de vertegenwoordigers van Greenpeace maar tevens een aantal Tahitiaanse gasten. Onder hen, naast Oscar Temaru, ook pastoor Temarama - een grijsgebaarde Tahitiaan in bloemetjeshemd en met een witte band op zijn hoofd - en de Franse bisschop Gaillot, die al jarenlang op het eiland woont. Het trio vaart maandag mee met de Rainbow Warrior richting Muruoa waar de Fransen hun kernproeven voorbereiden. De eerste van die proeven zal naar alle waarschijnlijkheid in september worden uitgevoerd.

“We gaan mee om geweldloos actie te voeren. Ik ben solidair met Greenpeace en ben bereid om straks in hun rubber bootje langs de Franse testlaboratoria te varen”, zei de bisschop op gedempte toon tijdens de persconferentie in de benauwd-warme captain's cabin op het protestschip. Een mengelmoes van lokale en internationale journalisten (Japanners, Australiërs, Fransen, een Brit en een Nederlander) die de afgelopen naar Tahiti kwamen, tekenden zijn woorden op.

Oscar Temaru las tijdens de bijeenkomst een brief voor die hij op persoonlijke titel aan de Franse president Chirac heeft gestuurd. Hij omschreef diens plannen als intolérable. “De manier waarop Chirac over zijn plannen praat is een belediging voor dit gebied. Mururoa is niet Frankrijk. Dit is een ander land”, zegt Temaru.

De Tahitiaanse vrijheidsstrijder, die gisteren de grootste demonstratie ooit op zijn eiland ooit gehouden leidde, is meermalen uitgenodigd door de Franse regering om een dagje naar Mururoa te komen. De Fransen wilden hem laten zien hoe weinig milieueffecten de kernproeven die tot nu toe werden uitgevoerd, hebben gehad. Ze nodigden Temaru zelfs uit om er de lunch te gebruiken: verse vis van Mururoa, maar de Tahitiaan heeft steeds geweigerd.

Fel vertelt hij: “Dit is typisch Franse PR. Een dagje rondkijken op het testeiland leert je niets. Je moet er ten minste een week zitten om te zien welke vreselijke effecten de testen in het verleden hebben gehad. Mururoa is na honderd kernproeven een soort Zwitserse kaas met overal gaten.”

Hij haalt er een citaat bij uit La dépêche de Tahiti, een lokale krant. Op 18 juni 1971 schreef men daarin: “Toen de bom was afgegaan.... werd al het water in de lagune opgezogen en omhooggespoten, en kwam het als regen naar beneden. De eilandjes in de buurt werden bedekt met stukken radioactieve vis die in de weken daarna langzaam wegrotten, waardoor er heel lang een ondraaglijke stank op het eiland hing.”

Greenpeace kreeg via het Franse persbureau AFP te horen dat het is uitgenodigd om naar Mururoa te komen. Net als Temaru voor één dag, wel te verstaan. “Maar we hebben officieel nog niets van de Franse regering gehoord”, vertelt Stéphanie Mills, de woordvoerder van de Rainbow Warrior.

Ook al komt die uitnodiging binnenkort, dan nog zal Greenpeace deze afslaan. “We gaan op onze eigen manier en met ons eigen plan”, zegt Mills. Wat Greenpeace precies zal ondernemen wil zij nog niet vertellen. “Ons doel is zoveel mogelijk internationaal protest te mobiliseren door hier in deze regio te zijn en uit te leggen hoe schadelijk de kernproeven voor het milieu kunnen zijn”, aldus Mills, die toegeeft dat na het succesvolle protest tegen Shell in Europa het zelfvertrouwen onder de Greenpeace-vertegenwoordigers een stevige impuls heeft gekregen.

De Franse autoriteiten op het vakantieeiland houden zich opvallend rustig. Hun tactiek lijkt te zijn de protesten aan te horen en de actievoerders naar buiten toe op een aardige manier tegemoet te treden. Uiteindelijk hopen de Fransen dat het protest in september zijn beste tijd heeft gehad. “Maar wij gaan door met onze strijd”, zegt Temaru gedreven. “Desnoods tot september. Want wij staan niet toe dat Frankrijk onze achtertuin verpest.”

    • Max Christern