Lobbyist J. Klerkx legt het bijltje er na vijf jaar verzet bij neer; 'Strijd tegen Betuwelijn is gestreden'

KERK-AVEZAATH, 1 JULI. Het begon allemaal met het huis. Natuurlijk begon het met het huis. Een burgemeesterswoning uit 1874, een gemeentelijk monument, in de oorlog een huis voor onderduikers. Een huis met een geschiedenis en een eigen leven.

Maar al snel ging het J. (Joost) Klerkx niet meer uitsluitend om zijn woning. Al snel ging het om het dorp, om de Betuwe, om het land. Het huis raakte op de achtergrond. En zo werd reclameman Klerkx woordvoerder van de verzamelde actiegroepen langs het beoogde tracé die zich hardnekkig verzetten tegen de aanleg van de Betuwelijn. Vijf jaar lang was hij één van de gezichten van het Grote Verzet. Komende dinsdag treedt hij terug als secretaris annex woordvoerder van de VLOB, de Vereniging Landelijk Overleg Betuweroute. De strijd is gestreden, de Kamer heeft beslist.

“De discussie over de Betuwelijn deze week in de Tweede Kamer was symptomatisch voor de manier waarop het de afgelopen vijf jaar is gegaan”, aldus Klerkx. “Kamerleden die zich druk maken over de aanleg van een tunneltje onder het Pannerdensch Kanaal en ruziën over een bedrag van twee miljoen. Laat ze het liever over de grote lijnen hebben, over de vraag of zo'n lijn überhaupt wel nodig is! Want Nederland kan echt nog wel twintig jaar zonder. In die tijd zou dan een volwassen plan kunnen worden uitgewerkt voor een lijn waarvoor we ons over vijftig jaar niet hoeven te schamen.”

In het voorjaar van 1991 raakte Klerkx betrokken bij het verzet toen in zijn woonplaats Kerk-Avezaath de lokale actiegroep Kater (Kerk-Avezaath tegen de Betuweroute) werd opgericht. In eerste instantie natuurlijk omdat het tracé pal door zijn eigen huis, de voormalige burgemeesterswoning, loopt. In de actiegroep kwam van het één het ander en zo werd hij secretaris van de VLOB. Niet van harte, want “wij waren helemaal geen actievoerders”.

De afgelopen vijf jaar hebben Klerkx met verbijstering vervuld. Niet zozeer omdat hij ongelijk heeft gekregen nu de Betuwelijn toch wordt aangelegd, maar omdat hij verbaasd is over de manier waarop die er door is gedrukt. Neem, zegt Klerkx, de commissie-Hermans, die in opdracht van het kabinet moest uitzoeken of een Betuwelijn eigenlijk wel rendabel is, iets dat de actiegroepen vanaf het begin hebben weersproken. “Tot in de week dat Hermans met zijn rapport zou komen, was iedereen ervan overtuigd dat hij de aanleg zou ontraden. Alles wees in die richting. Maar de dagen voor het rapport verscheen is er kennelijk een geweldige druk op hem uitgeoefend. Je ziet het ook aan het rapport: eerst 98 pagina's tegen aanleg, dan twee pagina's waarin hij een geweldige ommezwaai maakt en plotseling voor aanleg pleit.”

Het probleem, zo zegt Klerkx, was dat de beslissing over een verbinding vanuit Rotterdam met het Duitse achterland er eerder was dan dat het op papier stond. “We kwamen steeds met nieuwe argumenten om de politiek duidelijk te maken dat de lijn onzinnig was. En elke keer als we ons gelijk hadden gehaald, kwamen ze met nieuwe beweegredenen. Dan besef je dat het helemaal niet om argumenten gaat. De ratio speelt absoluut een ondergeschikte rol. Het is heel triest om te zien dat argumenten niets opleveren. Echt goede alternatieven werden gewoonweg niet bekeken.” In de hele discussie heeft hij de toenmalige minister Maij-Weggen als een medestander beschouwd. “Die was zo aan het doordrammen, die joeg zelfs mensen die voor de Betuwelijn waren tegen zich in het harnas. Als die na de kabinetswisseling was gebleven, had ik het nog niet zo geweten of de lijn er wel zou komen.”

Toch heeft Klerkx geen spijt van de vijf jaren actievoeren, ondanks momenten van grote woede. Klerkx heeft, zo zegt hij, toch ook leuke dingen meegemaakt: discussies met staatssecretarissen en ministers, symposia met hoogleraren, het landelijk onder de aandacht brengen van de Betuwelijn en het opdoen van politieke kennis. Alhoewel: “Toen ik zag hoe de politieke besluitvorming in ons land er aan toeging, moest ik toch wel even slikken.”

Nu Klerkx terugtreedt gaat hij zich wijden aan de plaatselijke belangen van Kerk-Avezaath, “aangezien die conflicterend kunnen zijn met de landelijke belangen”. En hij gaat proberen zijn huis zo duur mogelijk te verkopen. “Het zwaartepunt ligt nu op de eigen plaats. Nu is het weer ieder voor zich.”