Opvolger ontslagen minister Moctezuma is een ras-PRI-ista; Zedillo lijmt de Mexicaanse dinosaurussen

MEXICO-STAD, 30 JUNI. De vervanging van de Mexicaanse minister van binnenlandse zaken, Esteban Moctezuma, door de huidige gouverneur van de staat Mexico, Emilio Chuayffet, roept vooral vragen op. Duidelijk is, dat president Ernesto Zedillo veranderingen in de Mexicaanse politiek nastreeft, maar het wat en hoe daarvan lijken hem minder helder voor de geest te staan.

De energieke, gerespecteerde, maar vooral ook jonge Moctezuma is een oude vriend en medewerker van Zedillo. Zijn benoeming op de sleutelpost Gobernación wekte nauwelijks verbazing. Moctezuma was de rechterhand geweest van Zedillo tijdens diens campagne voor het presidentschap. Met Moctezuma op Gobernación leek Zedillo bovendien het signaal te willen afgeven dat het hem ernst was met de mensenrechten, de politieke dialoog, vredesonderhandelingen in de zuidelijke deelstaat Chiapas en in het algemeen met een modernere aanpak van Mexico's oude problemen.

Moctezuma's belangrijkste taken waren het op gang brengen van twee dialogen: die tussen de regerende Institutionele Revolutionaire Partij (PRI) en de oppositiepartijen, en een dialoog tussen de federale overheid en de opstandige indiaanse rebellen in Chiapas. Het eerste lukte aanvankelijk goed. Begin dit jaar sloten de belangrijkste vier politieke partijen het zogenoemde Akkoord van Los Pinos, waarbij zij zich commiteerden aan een gezamenlijke ontwikkeling van de Mexicaanse democratie.

Maar het Akkoord van Los Pinos - genoemd naar de presidentiële residentie in Mexico-Stad - viel al gauw in duigen. Als eerste stapte de linkse Partij van de Democratische Revolutie (PRD) op. Directe aanleiding was het hardnekkige post-electorale conflict in de staat Tabasco, waar de PRD zich van de overwinning bij de verkiezingen voor het gouverneurschap beroofd voelde. Al gauw volgde de kleinere Partij van de Arbeid (PT) en vorige maand sloot ook de rechtse Partij van Nationale Actie (PAN) zich aan bij de deserteurs van het politieke akkoord. Met de PAN - die op deze manier protesteerde tegen de 'roof' van zijn vermeende zege bij verkiezingen voor het gouverneurschap van de staat Yucatán - verdween ook de partij die de PRI het naast stond. Eén Panista, de minister van justitie, maakt zelfs deel uit van de regering.

Het mislukken van de dialoog tussen de al 66 jaar regerende PRI en de andere partijen kwam boven op de moeizame onderhandelingen tussen de regering en de rebellen van het EZLN in Chiapas. Nadat de regering aanvankelijk had geprobeerd met geweld een einde aan de opstand te maken, werd in maart opnieuw besloten tot een dialoog, nadat eerdere besprekingen onder de vorige regering op niets waren uitgelopen. Maar de twee gespreksrondes in het dorpje San Andrés Laráinzar hebben tot nu toe weinig opgeleverd.

Ook de bemoeienis van Gobernación met het conflict tussen de Mexicaanse banken en het groeiende leger van dubieuze debiteuren - verenigd in de beweging El Barzón - heeft niets opgeleverd. De banken lieten woensdag weten niets meer met El Barzón te maken willen hebben en gewoon door te gaan met het aanspannen van processen tegen weigerachtige creditcardhouders die momenteel worden gewurgd door de hoge rentetarieven als gevolg van de pesocrisis. De Barzonistas op hun beurt zullen ongetwijfeld nieuwe plannen smeden voor protestacties.

De kwestie die Moctezuma's ontslag beslist zou hebben is volgens sommige Mexicaanse commentatoren de uitwijzing eind vorige week van drie buitenlandse priesters, die zich volgens Gobernación schuldig hadden gemaakt aan het bedrijven van politiek in Chiapas. Die zet heeft de toch al gespannen relaties met de katholieke kerk - onder meer de nog onopgeloste moord op een kardinaal - in het 95 procent katholieke Mexico geen goed gedaan.

Moctezuma, zo luidt de meestgehoorde analyse in Mexico, was goed en eerlijk, maar politiek te onervaren. Het sleutelministerie komt nu in handen van Emilio Chuayffet, in alles een tegenhanger van Moctezuma. Hij is een klassieke PRI-ista; oud-minister; oud-voorzitter van de in opdracht van de PRI frauderende federale kiesraad; gouverneur van de staat Mexico, het bolwerk van de zogenoemde 'dinosaurussen' binnen de PRI. Ook is hij lid van de invloedrijke Atlacomulco-groep van oud-minister en 'gerontosaurus' Carlos Hank González, volgens het Amerikaanse blad Fortune met een vermogen van meer dan een miljard dollar een van de rijkste Mexicanen.

Hank González kwam onlangs in het nieuws, toen zijn zoon Jorge Hank Rhon op de luchthaven van Mexico-Stad werd gearresteerd wegens de vermeende smokkel van Oosterse kunst en sieraden. Dat was vroeger ondenkbaar. Kennelijk wil Zedillo ernst maken met zijn credo dat “niemand in Mexico boven de wet staat”. Bovendien werd de aanhouding van Hank junior gezien als een waarschuwing aan het adres van zijn machtige vader. Zoals de arrestatie van Raúl Salinas in werkelijkheid een waarschuwingsschot voor de boeg van diens broer, oud-president Carlos Salinas zou zijn geweest.

De benoeming van Hanks vertrouweling Emilio Chuayffet op Gobernación wordt nu uitgelegd als de wens van Zedillo om een brug te slaan tussen de vernieuwers en de conservatieven binnen de PRI. De verandering in het kabinet komt op een moment van groeiende politieke en sociale spanning in Mexico. Dagelijks worden onthullingen gedaan over de snel toenemende invloed van de drugsmafia op de Mexicaanse samenleving. Eind vorige week nog werd een drugsbaron gevangen genomen na een noodlanding met zijn Learjet in de staat Jalisco. Hij bleek maandelijks miljoenen dollars beschermgeld aan de politie van Guadalajara te betalen. En regelmatig leiden de politieke spanningen tot tragedies zoals afgelopen woensdag, toen zeventien als “radicaal” omschreven boeren onder uiterst onduidelijke omstandigheden werden doodgeschoten door de politie in de staat Guerrero. Deze zaak is een nieuwe test voor de Mexicaanse democratie.