Nasleep gijzeling: chaos in Russische politiek

MOSKOU, 30 JUNI. Een week na de motie van wantrouwen tegen de Russische regering hebben opeenvolgende manoeuvres weinig duidelijkheid geschapen over de afloop van de politieke crisis in Moskou en over de directe aanleiding daartoe, de gijzelingsaffaire in Boedjonnovsk.

Gisteren hebben enkele ministers hun ontslag aangeboden, maar het staat niet eens vast welke. Morgen is het parlement weer aan zet.

De crisis in Moskou begon vorige week toen het parlement een motie van wantrouwen tegen de regering aannam. De parlementariërs keurden vanuit verschillende overtuigingen het economische beleid van de regering af en toonden zich verontwaardigd over het optreden van de strijdkrachten tijdens de gijzelingscrisis in Boedjonnovsk.

Tegelijkertijd kwam er vanuit de strijdkrachten kritiek op de manier waarop premier Tsjernomyrdin de gijzeling had afgewikkeld. De premier had de Tsjetsjenen een vrijgeleide gegeven en een staakt-het-vuren toegezegd. Minister van defensie Gratsjov en anderen zeiden onverbloemd dat wat hun betreft de Tsjetsjeense gijzelnemers koste wat het kost hadden moeten worden gedood.

Volgens de Russische media en enkele opiniepeilingen had Tsjernomyrdin met zijn optreden onder de bevolking echter respect afgedwongen. Ook president Jeltsin sprak zijn steun uit voor zijn premier. Tsjernomyrdin besloot hierop het parlement te vragen alsnog het vertrouwen in hem uit te spreken. De premier ging er kennelijk vanuit dat het parlement dit niet zou durven weigeren, nadat Jeltsin had aangekondigd dat hij liever de volksvertegenwoordiging zou ontbinden dan de premier naar huis sturen.

Waarnemers spraken van een slimme zet. Als het parlement zou inbinden zou Tsjernomyrdin een klinkende politieke overwinning boeken. Als het parlement niet zou inbinden zouden de verkiezingen die voor december op de agenda staan met enkele maanden worden vervroegd. Voor de premier, die onlangs een eigen politieke groepering heeft opgericht om aan die verkiezingen mee te doen, zou dat niet slecht uitkomen. Hij geniet juist nu een verhoogd prestige.

Toch begonnen Tsjernomyrdin en Jeltsin deze week naarstig naar compromissen te zoeken met het parlement. Misschien uit landsbelang, zoals Tsjernomyrdin zelf zei. Misschien omdat zij een politieke crisis op dit moment, met een ontevreden leger en met 14.000 patrouillerende soldaten in Moskou, te riskant vinden. Maar misschien ook omdat zij in de daaraan voorafgaande dagen een clausule uit de kieswet over het hoofd hadden gezien. Aan parlementsverkiezingen mogen alleen groeperingen meedoen die zich een half jaar voor de verkiezingsdag hebben geregistreerd. Tsjernomyrdins 'Ons Huis is Rusland' is dit voorjaar opgericht. Dat is op tijd voor de geplande verkiezingen in december, maar te laat als die verkiezingen ineens worden vervroegd.

Hoe dan ook, Tsjernomyrdin en Jeltsin beloofden de Agrarische partij, die vorige week nog tegen de regering stemde, extra steun voor de landbouw. Met een aantal fractievoorzitters spraken zij af dat de motie waarover morgen als eerste zal worden gestemd, zo mogelijk zo wordt geformuleerd dat de regering kan blijven zitten en het parlement gezichtsverlies wordt bespaard. En gisteren volgde dan de zitting van de Veiligheidsraad, waar de functionarissen die door het parlement verantwoordelijk worden gehouden voor de oorlog in Tsjetsjenië, hun ontslag aanboden.

Wie precies bereid zouden zijn te vertrekken is officieel niet bekendgemaakt. Parlementsvoorzitter Rybkin, lid van de Veiligheidsraad, gaf gisteren een lijstje met de voor de hand liggende namen. Maar de persdienst van de president meldde na afloop alleen dat “de hoofden van de veiligheidsdiensten hebben gevraagd om hun ontslag”. Daarmee zouden dan de directeur van de contraspionagedienst FSB en de ministers van binnenlandse zaken en defensie worden bedoeld, die elk beschikken over een aanzienlijke troepenmacht. De president zal elk geval afzonderlijk beoordelen, binnen twee weken, zo werd aangekondigd. Hij zou misschien een toespraak op de televisie houden.

In Moskou werd gisteren en vanmorgen nog gegist naar het belang van dit gebaar. “Het is een truc om de Doema te paaien”, oordeelde de radicale nationalist Vladimri Zjirinovski. Ons interesseert niet wie zijn ontslag aanbiedt maar wiens ontslag wordt aanvaard”, zei de liberale oppositieleider Grigori Javlinksi. De zakenkrant Kommersant herinnert er vandaag aan dat Jeltsin de betrokken ministers woensdag al uitgebreid heeft ontmoet en schrijft over “afgesproken werk”. De krant concludeert: “Als de president niet vandaag tijdens zijn televisietoespraak over ten minste een van de schuldigen daadwerkelijk zijn oordeel uitspreekt, is het hele verhaal over het collectieve ontslag een farce.” Vanmiddag werd bekend dat Jletsins toespraak is afgelast. Morgen om tien uur vergadert het parlement.

    • Hans Nijenhuis