Inwoners van Orange County wijzen belastingverhoging af

Als donderslag bij heldere hemel kwam het nieuws een half jaar geleden naar buiten: de welvarende Californische landstreek Orange County was failliet. Robert L. Citron, de wethouder financiën van Orange County had met een fonds van zeven miljard dollar in totaal 21 miljard dollar aan beleggingen gedaan. Uiteindelijk bedroeg het verlies 1,8 miljard dollar - het grootste faillissement van een openbaar lichaam in de Verenigde Staten.

De inwoners van Orange County hebben zich deze week per referendum uitgesproken tegen 'Measure R', een belastingverhoging van een half procent op aankopen, vergelijkbaar met btw. De verhoging had 140 miljoen dollar per jaar moeten opbrengen, wat neerkomt op enkele tientallen dollars per inwoner. De bevolking verklaarde zich in ruime meerderheid (61 procent) tegen.

Orange County ligt onder de rook van Los Angeles en is een van de welvarendste streken in de Verenigde Staten. De weigering die het referendum opleverde, heeft alom verbazing en woede gewekt. Volgens kredietwaarderingsbureau Standard & Poor's is er sprake van een 'echte ramp'. Collega Moody's Investor Service noemt de uitslag 'schandalig en zonder precedent'. De 'cowboys' van Orange County weten niet wat ze over zich afroepen. “Ik denk dat belastingen een te eenvoudige oplossing zijn”, zei Jim Silva, zelf lid van de raad van toezicht van Orange County, “en de bewoners van de County betalen al te veel belasting. Daarom ben ik tegen 'Measure R'.”

Nu de belastingverhoging is afgestemd, gaat Orange County een nieuwe fase in. De afwijzing was voor de kredietwaarderingsbureaus Standard & Poor's en Moody's een reden om de obligaties een junk-bondstatus ('D') te geven. De grote vraag is hoe het streekbestuur nu aan al zijn betalingsverplichtingen denkt te voldoen. Dit kan het begin zijn van een langdurige periode van financiële misere. De County heeft al een slechte naam en schrikt investeerders af. De huizenverkoop was in mei van dit jaar 40 procent lager dan vorig jaar. Interventie door de overheid van de staat Californië is niet uitgesloten en dat zou betekenen dat de Californische belastingbetalers voor de schuld opdraaien. Gouverneur Wilson, die vorige week zijn presidentskandidatuur aankondigde, zou zich daarmee echter allesbehalve populair maken. De streek heeft deze zomer 600 miljoen dollar aan aflopende obligaties te voldoen. “Het is een vreselijk groot probleem”, zegt William Popejoy, topman van de County. “Wij worden gezien als een County die weigert zijn schulden te betalen.”

Orange County gedraagt zich niet als een streek die financiële nederigheid betracht, zoals New York deed toen het bijna failliet ging. Het bestuur van Orange County gedraagt zich als een eigenzinnig bedrijf dat op zijn manier denkt er bovenop te komen. Deze ongekende optreden heeft een schok teweeggebracht op de Amerikaanse markt voor municipal bonds, die beschouwd werden als de veiligste beleggingsvorm na staatsobligaties.

Orange County is rijk. Met zijn slechts 2,8 miljoen inwoners is het de 32ste economie in de wereld. Het heeft Disneyland, McDonnell Douglas, Rockwell, prachtige stranden en de Nixon Bibliotheek Yorba Linda. Het zou gebouwen, grond, een vliegveld, stranden, waterzuiverings- en vuilverwerkingsinstallaties kunnen verkopen. “Wij willen dat niet verkopen want dat zijn onze inkomstenbronnen”, zegt Bill Popejoy, in februari aangesteld als chief executive officer van de streek. “Wij verdienen aan vuilverwerking voor steden uit de omgeving omdat wij de modernste installaties hebben. Het John-Waynevliegveld kunnen we niet verkopen want daar is toestemming uit Washington voor nodig dus dat kan heel lang duren.”

William Popejoy (56), die in Newport Beach woont, is een inwoner van de streek sinds 1980. Hij heeft aangeboden zonder salaris de moeilijkheden van de County te lijf te gaan. Popejoy is bekend als specialist in savings & loan-banken. Niet alleen heeft hij er enkele geleid, ook was hij betrokken bij het oplossen van de S&L-bankcrisis van enige jaren geleden. Popejoy is binnengehaald als redder en zeer populair bij de bewoners.

Popejoy somt op wat Orange County allemaal doet om te bezuinigen. Het heeft 41 procent van zijn eigen budget - ofwel 188 miljoen van de 463 miljoen dollar - gesnoeid. Het heeft 100 miljoen dollar aan bezit verkocht en tien procent van zijn werknemers ontslagen. Het vervolgt sommige verkeersovertreders niet meer en laat gevangenen vervroegd vrij.

De streek heeft ook de zakenbank Merrill Lynch aangeklaagds omdat de bank vorig jaar willens en wetens leningen zou zijn blijven geven, hoewel het wist van de financiële moeilijkheden. Merrill Lynch verdedigt zich met te zeggen dat het negen brieven heeft gestuurd met waarschuwingen. Popejoy: “Merrill Lynch schreef de brieven alleen maar om zich juridisch in te dekken, want ze gingen daarna gewoon door met het verkopen van obligaties. In juli vorig jaar nog voor 600 miljoen dollar.” Volgens Popejoy was 70 procent van de 21 miljard aan beleggingen via Merrill Lynch geinvesteerd.

Popejoy hoopt meer dan een miljard dollar te krijgen van Merrill Lynch. Onderhandelingen over een eventuele schikking liepen vorige week een vertraging op omdat een lid van de raad van toezicht van Orange County verklaarde dat hij met 500 miljoen tevreden was. Popejoy was furieus en eist het vertrek van de man, Robert Stanton. “Ik weet niet of ik de steun van de raad heb. Het is niet gebruikelijk dat een ondergeschikte vraagt om het vertrek van zijn baas”, zegt Popejoy met gevoel voor dramatiek.

De raad van toezicht bestaat uit vertegenwoordigers van de vijf County-districten, de grootste gemeentes van Orange County. Zij hebben tot taak de gekozen vertegenwoordigers, zoals financieel wethouder Citron, in de gaten te houden. Hoewel de leden hun werk niet goed hebben gedaan, zijn zij niet afgetreden of ter verantwoording geroepen. Sommigen van hen hebben zich uitgesproken tegen het plan om de belasting te verhogen. Popejoy trekt daaruit de conclusie dat de organisatie van het bestuur moet worden veranderd. “Het is onzin om een wethouder voor financien te kiezen die geen enkele opleiding heeft”, zegt Popejoy, doelend op Citron.

Terugkijkend op het financieel debâcle kan Popejoy er maar niet over uit dat Citron zoveel vrijheid had. “We moeten naar een bedrijfsmodel toe”, zegt Popejoy. “Er moet onafhankelijke controle zijn en de raad van toezicht moet in staat zijn tot werkelijke effectieve controle van het financieel beheer.”

Intussen is de County verwikkeld in talloze rechtszaken over het aflossen van obligaties. De County wil de aflossing van 925 miljoen dollar aan aflopende obligaties een jaar uitstellen. Intussen heeft de County ook al nieuwe obligaties uitgegeven en daarvoor hoefde zij ondanks wantrouwen onder beleggers slechts een kwart procent hogere rente te bieden. “Als Measure R niet wordt aangenomen, zal het aantal rechtszaken alleen maar toenemen”, zei Popejoy vorige week, “de negatieve publiciteit laait weer op. Het wordt een chaos.”