In Nieuw Zeeland heerst nu stilte over kernproeven

AUCKLAND, 30 JUNI. In Nieuw Zeeland heerst teleurstelling en onvrede over de manier waarop de regering protesteert tegen de Franse kernproefplannen in de Stille Oceaan. Aanvankelijk ageerde premier Jim Bolger fel tegen de aankondiging van de Franse president Chirac om tussen september en mei volgend jaar acht ondergrondse kernproeven te nemen bij het atol Mururoa, op vierduizend kilometer ten noordoosten van Nieuw Zeeland. Maar nadat alle militaire banden met de Fransen waren verbroken en Nieuw Zeeland als een van de eerste landen een krachtig protest naar Parijs had gestuurd, viel er weinig meer te horen vanuit Wellington, de hoofdstad en residentie van het land.

Afgelopen maandag kwam het kabinet nog wel bijeen voor een speciale zitting om een hernieuwde oproep van de oppositie te bespreken om een marinefregat naar Mururoa te sturen. In 1973 stuurde Nieuw Zeeland een schip naar het testgebied en dwong daarmee de Fransen hun bovengrondse kernproeven uit te stellen. De 'fall-out' van de test zou schip en bemanning hebben kunnen raken, wisten de Fransen. Nu, bij de ondergrondse proeven, is dat gevaar er niet. Onder meer om die reden werd de roep om herhaling nu afgewezen. Verder heeft het uitvaren van een Nieuw-Zeelands schip volgens de huidige regering minder effect dan het verbreken van militaire banden. “We blijven natuurlijk kijken naar constructieve manieren om Frankrijk te overtuigen de testplannen terug te draaien. Maar op dit moment hebben we gedaan wat we moesten doen. We waren er als eerste bij en hebben zeer luid geprotesteerd. Luider dan welk ander land ook in dat stadium. Het is nu aan het South Pacific Forum om een volgende stap te nemen”, laat Don McKinnon, Nieuw-Zeelands minister van buitenlandse zaken desgevraagd weten.

De minister doelt daarmee op de groep van vijftien landen, waaronder Nieuw Zeeland, Australië en de Frans-Polynesische eilanden (waartoe onder meer Mururoa behoort), die bij dit Forum zijn aangesloten. Frankrijk is een zogeheten 'dialoog-partner' van dit forum. Een aantal leden van het forum wil de Fransen niet langer in die rol zien. Naar verwachting komen de milieuministers van de vijftien landen op korte termijn in een speciale zitting bijeen om de Franse testplannen te bespreken. Collectieve actie tegen Frankrijk vanuit deze groep werkt volgens McKinnon het best. “Onze gedachte op dit moment is dat we beter multilaterale actie kunnen voeren. Daar is dit forum een goed middel voor”, aldus McKinnon.

Gisteren en vanmorgen voerde hij overleg met zijn Australische ambtsgenoot Gareth Evans, die daarvoor naar Wellington was gekomen. De Australische minister van buitenlandse zaken liet weten niet meer te geloven in het terugdraaien van de Franse plannen. “Maar we zullen er alles aan doen om het aantal proeven te verminderen. Daarover willen we snel overleg voeren met Frankrijk”, meldde Evans vanmorgen. McKinnon steunt het plan en zei nogmaals dat Nieuw Zeeland de druk richting Frankrijk collectief wil opvoeren.

Oppositie en milieugroeperingen, aangevoerd door Greenpeace, steunen collectieve actie maar vinden dat Nieuw Zeeland intussen ook zelf door moet gaan met protesten en dreigementen richting Frankrijk. Afgelopen maandag liepen ruim duizend Nieuw-Zeelanders mee in een protestmars door Wellington waar een paar dagen eerder het Franse consultaat door actievoerders was bestookt met vis uit de Stille Oceaan. Maar sindsdien is het rustig gebleven. “We zijn goed begonnen, maar nu valt het hier stil. Kijk naar Australië, daar wordt het protest juist steeds luider”, zegt Michael Szabo, hoofd van de Greenpeace-vestiging in Auckland.

Szabo wijt de plotselinge stilte aan de aard van de National Party, de regeringspartij van Bolger en McKinnon. “Tot 1990 was deze partij altijd pro-nucleair en had zij weinig bezwaren tegen dergelijke kernproeven. Maar omdat zij daardoor twee keer de verkiezingen verloor draaide men vijf jaar geleden 180 graden om en werd anti-nucleair. Ondanks die draai denken veel mensen in de partij nog als voor 1990. Daarom blijft het nu stil”, zegt Szabo. Minister McKinnon is het daarmee absoluut oneens: “Dat is volledig uit de lucht gegrepen. Ik wijs alleen op onze snelle en felle acties. Dat moet voldoende zijn om deze gedachte te ontkrachten”.

Australië besloot vorige week tot een verscherping van de protesten tegen Frankrijk. De opmerkelijkste uiting daarvan was dat minister-president Paul Keating zijn ambassadeur terughaalde uit Parijs. In een recente enquête sprak Australische de bevolking zich fel uit tegen de Franse plannen. Onder druk van de anti-Franse houding in Australië zakt de verkoop van veel Franse produkten in en haalde een Franse yoghurt-fabrikant deze week zelfs een reclamespotje voor de Australische televisie van het scherm.

Keating verraste deze week vriend en vijand door zich in een column in het Franse dagblad Le Monde ongekend fel uit te spreken tegen de plannen van de Franse president, die intussen via Internet door duizenden Australiërs persoonlijk met kritische e-mails wordt bestookt. Keatings geschreven protest is koren op de molen van de Nieuw-Zeelandse oppositie. “Het is duidelijk dat wij niet achter kunnen blijven. Het internationale protest groeit. Nieuw Zeeland moet dat nu steunen”, vindt Richard Northey, parlementslid voor de Labour Party.

Ondanks alle kritische geluiden vanuit de oppositie is er in de straten van Auckland weinig tot niets te merken van enig protest. Geen spandoeken, geen posters. Zelfs de doorgaans protesten aanwakkerende radiostations houden zich relatief rustig. “Dat is vrij typisch voor Nieuw Zeeland. We schreeuwen eerst altijd heel hard, maar het duurt vrij lang voordat de woorden worden omgezet in daden”, zegt Sue Glentworth, een marketing-consultant in Auckland. “Misschien is het stilte voor de storm, want het duurt nog even voordat het september is”, voegt ze er aan toe.