'Consumentenbond overdrijft gevaar van geurstoffen'

SCHIPHOL, 30 JUNI. De Consumentenbond heeft een verkeerde voorstelling gegeven van de gevaren van de kunstmatige geurstoffen 'nitromusks' in cosmetica. De vijf 'nitromusks' die de industrie produceert verschillen onderling zo sterk dat ze niet over één kam zijn te scheren. De bond had moeten aangeven dat in het overgrote deel van de onderzochte cosmetica-produkten een nitromusk werd gevonden waarvan geen enkel gevaar bekend is en dat de slechte naam van de andere nitromusk die werd aangetoond berust op een Japans onderzoek dat inmiddels is weerlegd.

Dat zegt dr. R.A. Ford, directeur van het Research Institute for Fragrance Materials (RIFM) in New Jersey. Het RIFM is een onafhankelijk opererend onderzoeksinstituut dat door de internationale geurstoffenindustrie, verenigd in de IFRA, wordt gefinancierd. Een verontrustend artikel over nitromusks in de zojuist verschenen Consumentengids bracht Ford voor een interview naar Schiphol. Hij laat zich vergezellen door IFRA-executive director H.N. van der Vlugt, die daartoe speciaal uit Genève overkomt. De geurstoffenindustrie vreest schade van het artikel en stelt er prijs op haar visie op het onderzoek te geven. In de gids zelf is deze visie, ondanks herhaald overleg, niet opgenomen.

Deze week publiceerde de Consumentenbond de uitkomsten van een onderzoek naar de aanwezigheid van 'nitromusks' in cosmetica en verwante produkten. Driehonderd artikelen werden onderzocht, in ruim 20 procent van de gevallen werden nitromusks gevonden, bij parfum en eau de toilette zelfs in vijftig procent. Ongewenst, noteert de gids, want twee van de vijf geproduceerde nitromusks zijn gevaarlijk voor de gezondheid. Musk ambrette veroorzaakt huidproblemen, musk xyleen is kankerverwekkend gebleken bij muizen. Bovendien blijken nitromusks zich op te hopen in vis, moedermelk en menselijk vetweefsel. De bond zelf liet paling analyseren en bevestigde Duits onderzoek: ook in Nederland hoopt paling nitromusks op, soms zelfs tot hoge concentraties. In een lange lijst somde de bond op welke cosmetica-produkten 'nitromusks' bevatten. De leden moesten deze artikelen voortaan maar niet meer kopen.

Dr. Ford: “Wat de bond verzuimde te vermelden is dat in cosmetica voornamelijk musk keton wordt gebruikt, een stof waarvan nog geen enkele ongunstige bijwerking is aangetoond. De slechte naam van het musk xyleen dat ook - maar veel minder - wordt gebruikt, en dat tot voor kort vooral in wasmiddelen was te vinden, berust vrijwel uitsluitend op onderzoek van de Japanner Maekawa aan een speciale laboratorium-muizenstam die een sterk verhoogde aanleg heeft voor de ontwikkeling van levertumoren. Deze muizen kregen grote hoeveelheden musk xyleen door het voedsel en toonden bij de hoogste doses inderdaad gezwelvorming aan de lever.”

Het onderzoek van Maekawa, dat in 1990 werd gepubliceerd, leidde tot een verbod op de verkoop van produkten met musk xyleen in Japan. De export werd ongemoeid gelaten. Ford: “Van het onderzoek van Maekawa gaat de suggestie uit dat musk xyleen 'genotoxisch' is, dus dat het erfelijk materiaal aantast. Daarop is een reeks van andere testen mogelijk en mijn instituut heeft daarom een breed genotoxicologisch onderzoek opgezet. Daarbij wisten we de resultaten van Maekawa te bevestigen, maar konden we ze tegelijk eenduidig aan een niet-genotoxisch mechanisme toeschrijven. Bij lagere, reëlere doses musk xyleen was geen ongunstig effect meer aan te tonen.” Fords artikel voor 'Food and Chemical Toxicology' is geaccepteerd, maar nog niet verschenen.

De vijf nitromusks - behalve de drie genoemde zijn er ook nog de zeer weinig toegepaste musk tibeten en musk mosken - zijn al decennia in produktie als goedkope vervangers van natuurlijke muskus. Produktie vindt tegenwoordig uitsluitend plaats in China en India. Dat komt omdat de vraag naar de artikelen sterk terugliep nadat de Duitse cosmetica- en wasmiddelenindustrie, verenigd in de IKW, in 1993 opriep musk xyleen voortaan niet meer te gebruiken. Bovendien is produktie van deze poedervormige stoffen (in essentie benzeenringen met enige nitro-groepen naast alkyl-groepen) gevaarlijk omdat ze explosief zijn. Er hebben zich in het verleden ongelukken voorgedaan. Duitse onderzoekers wezen op de structuurgelijkenis tussen musk xyleen en de springstof TNT, die is opgenomen in een lijst van verbindingen die mogelijk kankerverwekkend zijn.

De eerste berichten over een ongunstige bijwerking van de nitromusks stammen al uit de jaren zestig. Aanvankelijk concentreerde de aandacht zich op musk ambrette dat de gevoeligheid van de menselijke huid voor zonlicht bleek te vergroten en tot huidirritatie aanleiding gaf. Een overtuigende reeks andere bezwaren is daar in de loop van de jaren aan toegevoegd. Inmiddels is de IFRA overtuigd van het gevaar van musk ambrette.

Ford: “We hebben musk ambrette als absoluut te vermijden stof opgenomen in onze 'code of practice'. De bij de IFRA aangesloten producenten verbinden zich op vrijwillige basis deze code te volgen. In de praktijk is dat een heel werkzaam systeem gebleken.” Hoe het dan mogelijk is dat de Consumentenbond in de aftershaves Puig Agua Brava en Lacoste nog musk ambrette kon aantonen, is ook Ford een raadsel. “Misschien worden die artikelen geleverd door producenten die niet bij de IFRA zijn aangesloten.”

In 1981 ontdekten Japanse onderzoekers musk xyleen en musk keton in vis en twee jaar later bevestigden Amerikaanse onderzoekers die waarneming. Maar de Amerikanen schreven het toe aan een verontreiniging binnen hun laboratorium. Daarna bleef het tien jaar stil tot Duitse onderzoekers het ecologisch werk hervatten. Ook Duitse vissen en schelpdieren accumuleerden nitromusks bleek in 1993. En erger: zelfs in moedermelk en menselijk vetweefsel waren de stoffen aantoonbaar.

Ford: “Het is inmiddels onweerlegbaar dat deze stoffen afkomstig zijn van wasmiddelen en shampoos en dergelijke, al hebben we natuurlijk geprobeerd andere bronnen te vinden. Maar wij spreken liever van concentratie dan van accumulatie van nitromusks. Uit laboratoriumonderzoek is ons gebleken dat dieren hun nitromusks ook weer heel snel verliezen als de belasting met deze stoffen stopt. Dat is een kwestie van dagen.” Tegen de simpele stelling dat nitromusks nu eenmaal niet in moedermelk thuis horen heeft ook Ford weinig verweer. “Maar ik houd vol dat bio-accumulatie nog niet betekent dat de gezondheid wordt aangetast.”

Resteert de vraag hoe het nu verder moet met de nitromusks. Ford: “De produktie van nitromusks is al sterk afgenomen doordat ze vrijwel niet meer in wasmiddelen worden gebruikt. De cosmetica-industrie nam er altijd maar zo'n tien procent van af. Aan de produktie van musk ambrette is een einde gekomen. Het jaarlijkse gebruik van musk keton en musk xyleen schat ik op zo'n 300 ton. Dat getal loopt wat terug omdat ook parfums en eaux de toilette aan mode onderhevig zijn en de consumentenvoorkeur verschuift. Maar ik zie geen enkele reden om het gebruik van musk keton en musk xyleen te verbieden.”