Brief aan Tweede Kamer; NS: verlies stoppen met nieuw produkt

DEN HAAG, 30 JUNI. De NS verliezen steeds meer traditionele reizigers, zoals jongeren en ouderen. Alleen als de spoorwegen er in slagen via een ander, sneller en luxer produkt nieuwe klanten te trekken kan deze neerwaartse beweging worden tegengegaan.

Dat schrijft NS-topman R. den Besten in een vertrouwelijke brief aan de Tweede Kamer, naar aanleiding van een werkbezoek van Kamerleden aan de NS. De brief is eind mei verstuurd. Gisteren sloten NS en minister Jorritsma (verkeer en waterstaat) een contract dat de voorwaarden regelt waaronder de spoorwegen worden verzelfstandigd. Bij die verzelfstandiging zetten diverse fracties inmiddels vraagtekens, zo bleek dinsdag tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer. Zowel regeringsfracties als oppositie zeiden ongerust te zijn over de afnemende nutsfunctie van NS, door de steeds grotere waarde die het bedrijf hecht aan snel, rendabel spoorvervoer.

Den Besten schrijft in de brief dat het aantal reizigerskilometers sinds 1991 is gedaald van 15,2 miljard naar een verwachte 13,8 miljard dit jaar. Tussen 1987 en 1991 steeg het aantal reizigerskilometers nog explosief, van 9,4 miljard naar 15,2 miljard. In die tijd werd besloten om via een uitbreiding van de capaciteit tot een verdubbeling van het aantal reizigerskilometers te komen, 18 miljard in 2015. Aan uitbreiding van het spoor is sinds 1991 4,5 miljard gulden uitgegeven.

De daling in het aantal reizigerskilometers sinds 1991 wijt Den Besten aan tariefsverhogingen, het ontbreken van maatregelen om het autogebruik tegen te gaan, de nieuwe formule van de OV-studentenjaarkaart en de opkomst van de lease-auto. Volgens een opgave van Bovag/Rai groeit het aantal lease-auto's elk jaar met 2 procent. Nu zijn er ongeveer 365.000 lease-auto's. Daarnaast, schrijft Den Besten, “verandert het profiel van de treinreiziger ingrijpend”. Het aantal jongeren (traditioneel aangewezen op het openbaar vervoer) daalt, terwijl het aantal ouderen in bezit van een auto stijgt. Ook het aantal reizigers dat kan kiezen tussen auto en trein neemt toe, als gevolg van de grotere arbeidsparticipatie van vrouwen, de stijging van de reële inkomens en de relatieve toename van het aantal volwassenen.

Volgens Den Besten zouden “deze sociaal-economische en demografische trends” tot gevolg kunnen hebben dat het aantal reizigerskilometers nog kleiner wordt, 13 miljard in 2010. “De keuze voor de toekomst is daarom glashelder. De kwaliteit van de trein als produkt dient te worden verbeterd door hogere frequentie en snelheid, meer comfort en betere stiptheid, wil de concurrentiepositie van de trein ten opzichte van de auto niet verslechteren.” Ook moet volgens Den Besten niet worden getornd aan de uitgaven voor extra spoor-infrastructuur, ter waarde van 6 miljard gulden vanaf 1998.