In de verkeerde maand gestorven

Na het doorlezen van deze Huygens-bijlage zouden enkele oplettende lezers wellicht in de pen willen klimmen om de redactie te melden dat het allemaal mooi en aardig was maar wel mosterd na de maaltijd! Want, zo staat het in diverse gezaghebbende handboeken vermeld, Christiaan Huygens overleed op 8 juni 1695 - de herdenking komt dus een maand te laat.

Dit misverstand heeft een lange geschiedenis en vindt zijn oorsprong in de beknopte biografie (de eerste!) die de Leidse hoogleraar Willem Jacob 's Gravesande aan zijn editie van de onuitgegeven werken van Christiaan Huygens, de Opera Varia (1724), toevoegde. Ook het hierin afgebeelde portret van Christiaan door Frederik Ottens toont deze datum in het onderschrift. Andere achttiende en negentiende-eeuwse bronnen zoals het bekende biografisch woordenboek van Van der Aa en de eerste edities van de Winkler Prins nemen deze datum vanzelfsprekend over.

Het juiste sterfdag van Christiaan kwam pas in het einde van de vorige eeuw aan het licht toen de dagboeken van zijn oudere broer Constantijn werden uitgegeven. Zelf was hij bij de dood van zijn broer niet aanwezig (hij vergezelde de stadhouder-koning Willem III toen op zijn veldtocht in de Ardennen), maar hij werd regelmatige door zijn vrouw op de hoogte gehouden. Op maandag 11 juli 1695 noteerde hij in zijn dagboek: 'dat er verleden donderdach [7 juli] een schielijcke verandering gekomen was [in de toestand van Christiaan], soo men t'samen goedt gevonden had een Predic (Mons Oliver) bij hem te halen ... Dat voorts het die nacht soo slecht wierd, dat men mijn vrouw smergens ten half vieren quam haelen, en dat, als sij daer quam, sij hem buyten kennis vond, ende dat dat soo duerde tot vrijdachs smergens [8 juli], wanneer hij seer sacht ontsliep'.

Narekening bevestigd dat de sterfdag van Christiaan Huygens, 8 juli 1695, inderdaad een vrijdag was. 8 juni was daarentegen een woensdag!.

Toch heeft de redacteur van het afsluitende deel van Huygens' briefwisseling in de OEuvres Complètes (deel 10), het relaas van Constantijn verkeerd geïnterpreteerd en de sterfdag op 9 juli gesteld; pas in het laatste deel van de hele reeks (deel 22) werd deze verbeterd naar 8 juli.

Ook de Winkler Prins gaf in haar latere edities de juiste datum 8 juli maar stelt deze, vreemd genoeg, vanaf de 7de editie weer een maand te vroeg. Portretgravure van Christiaan Huygens met de foutieve sterfdatum, door Frederik Ottens (uit: Chr. Huygens, Opera Varia, 1724).