Amnestie voor lichte zonden in Frankrijk

PARIJS, 29 JUNI. Frankrijk gaat opnieuw amnestie geven aan burgers die licht hebben gezondigd. De gisteren door de Assemblée Nationale aangenomen wet was bedoeld als een typische staaltje van de nieuwe Chirac: de man die het volk verstaat maar afstand neemt van het keizerlijke presidentschap. Gul, maar met mate. Het leidde in de praktijk tot een venijnige opleving van de twintig jaar oude abortus-discussie.

De inzet was feestelijk genoeg: de traditionele kwijtschelding van straffen ter ere van het nieuwe staatshoofd. In 1981 en 1988 maakte president Mitterrand goede sier met die traditie. Om al die Fransen te verrassen die vreesden dat een linkse president veel strenger zou zijn, was zijn amnestie juist ruim. Zo royaal dat ook de zakenrelaties van politieke partijen die de verkiezingscampagnes van Mitterrand en zijn tegenstanders op een dubieuze manier hadden gesteund, niet verder werden geplaagd.

Het carnavaleske gebruik en de politiek raakten sinds die amnestie-ronde wat in diskrediet. Gevraagd naar zijn amnestie-plannen voor 1995 antwoordden Chirac en de andere presidentskandidaten dit voorjaar wat dubbelzinnig. Niemand durfde de Fransen openlijk het feest te ontzeggen dat alle parkeerbonnen verscheurd zouden worden. Frankrijk zette al maanden de auto neer zoals het uitkwam. En de snelheid op de snelweg hield steeds minder verband met de maximale 130 kilometer.

Welke kandidaat kon stemmen trekken door dit zevenjaarlijkse prijzenfeest af te schaffen? Columnisten en juristen schreven dat het een schande was, een explosie van rechtsongelijkheid, erger nog: een aansporing tot misdrijven. Zeker toen bleek dat het (schrikbarend hoge) aantal verkeersdoden het laatste half jaar voor de verkiezingen sterk was gestegen, kregen de kandidaten het lastig. Jospin, Balladur en Chirac mompelden iets over 'zeer beperkte amnestie', 'niet meer zoals vroeger'. Maar afschaffen, dat niet.

Toen kwam Jacques Toubon op het ministerie van justitie. Hij had burgemeester van Parijs willen worden na Chirac, en kreeg als troostprijs een mooi ministerie. Met in zijn portefeuille de politieke corruptiegevallen en de hete aardappel van de amnestie. Hij predikte enige weken soberheid. Maar, zoals bij alle gevoelige onderwerpen tot nu toe: de hoofd-premier van Frankrijk is de president, die de beloften van de kandidaat Chirac wil nakomen.

Amnestie dus, bij verkeersvergrijpen die drie strafpunten op het rijbewijs opleveren of drie maanden gevangenis, maar ook voor andere gestrafte feiten, van te hard uitgevochten arbeidsconflicten tot flagrante overtreding van de veiligheidswetten in bedrijven. 500 miljoen gulden zou de gederfde boete-opbrengst zijn, 1.500 mensen komen op vrije voeten.

De rechtse meerderheid in de Franse Assemblée Nationale diende deze week een amendement in om werkgevers amnestie te geven van hun veroordeelde uitingen van corruptie of gebrek aan veiligheidsbeleid. Klassejustitie, riepen vakbeweging en linkse oppositie. De regering, op zoek naar een evenwichtig imago, schrapte het voordeel voor de patrons.

De heftigste controverse laaide de laatste dagen op als gevolg van het aanzwellend anti-abortus geweld. Alleen al dit jaar hebben in twintig ziekenhuizen in Frankrijk anti-abortus-actievoerders zich aan operatiebedden laten vastketenen om tegen deze twintig jaar geleden gelegaliseerde ingreep te protesteren. Het was pech voor het anti-abortusfront dat dinsdag, kort voor het begin van de parlementaire behandeling van de amnestie-wet, een rechtbank in Roanne, in het Loire-gebied, vier van deze demonstranten veroordeelde tot achttien maanden gevangenis, waarvan vijftien voorwaardelijk. Op grond van de amnestie-wet zouden ook zij op vrije voeten blijven. Dat is nu geschrapt. Maar herleving van de venijnige abortus-strijd is het laatste wat de president met zijn zonnige rondje straf-kwijtschelding beoogde.

    • Marc Chavannes