Zelfvertrouwen kabelexploitanten flink versterkt; Onduidelijk is welke diensten consumenten daadwerkelijk willen

DORDRECHT, 27 JUNI. Het zelfvertrouwen van Nederlandse kabelexploitanten, verenigd in de Vecai, is aanmerkelijk versterkt. De mislukte vorming van Telecom 2, beoogd nationaal concurrent van PTT Telecom, biedt hun meer perspectief op regionaal niveau nieuwe telecommunicatiediensten te ontwikkelen.

Vorige week maakten de Nederlandse Spoorwegen bekend zich terug te trekken uit Enertel, de organisatie van tien grote energiebedrijven die de voorloper van Telecom 2 had moeten zijn. De NS willen nu met andere partners een nationale concurrent voor PTT Telecom van de grond krijgen. De tien energiebedrijven, eigenaar van kabelmaatschappijen die 40 procent van Nederland bedienen, willen die concurrentie in de regio laten ontstaan en slechts voor de interregionale verbindingen zorgen.

De Vecai wil zich niet wentelen in de triomf, maar beschouwt die wel als een vanzelfsprekendheid. “Het past volledig in onze visie en sluit aan bij een situatie die nu aan het ontstaan is. De business moet uit de regio komen”, aldus de directie.

Die overtuiging groeide het afgelopen jaar toen de oppositie tegen de dirigistische Enertel-opzet luider werd. Vecai-leden hadden moeite met de hoge investeringen die ze nog zouden moeten doen, als een centraal geleid Enertel zou uitmaken welke diensten hun abonnees zouden worden aangeboden en wat er met de revenuën zou gebeuren.

De recente overname van de Amsterdamse kabelmaatschappij KTA, waar Philips en het Amerikaanse telecomconcern USWest 700 miljoen gulden voor betalen en nog eens 300 miljoen in willen investeren, maakte een lijdzaam voegen onder Enertel-paraplu des te onwaarschijnlijker. “Philips en USWest steken echt niet een miljard gulden in dat bedrijf om vervolgens de zeggenschap over diensten en de mogelijkheid geld te verdienen uit handen te geven”, aldus Vecai-directeur ir. K. Donkersloot.

Deskundigen ondersteunen die visie. Weliswaar heeft Philips ook als leverancier van apparatuur, zoals decoders, belang bij de opmars van kabelnetwerken, maar de onderneming investeert er ook in omdat veel geld kan worden verdiend aan dienstverlening. Philips, zo meldde recentelijk een persbericht dat samenwerking met kabelkrant-uitgever Holland Advertising Nieuwe Media aankondigde, wil “op lokaal en regionaal niveau betrokken raken bij de snel groeiende markt voor commercieel/informatieve diensten via de kabeltelevisie, zowel in Nederland als daarbuiten”.

Verschillende kabelmaatschappijen zijn inmiddels druk bezig nieuwe, verondersteld lucratieve diensten te ontwikkelen in aanvulling op het vertrouwde pakket radio- en televisiezenders dat sinds jaar en dag wordt doorgegeven. Met de liberalisering van de telecommunicatie-wetgeving, die uiterlijk in 1998 PTT Telecom het monopolie op telefonie ontneemt, en de snelle technologische ontwikkelingen nemen de gebruiksmogelijkheden van de kabel aanzienlijk toe. En zo ook de mogelijkheden er geld mee te verdienen.

De kabelmaatschappijen Casema (regio's Den Haag en Utrecht) en KTA bieden bijvoorbeeld tegen extra betaling betaal-tv en film-naar-keuze aan, films en programmapakketten die op aanvraag of via een apart abonnement kunnen worden bekeken. In Hoogvliet kunnen abonnees 'thuiswinkelen' via het kabelnet, Kabel Oost in Twente biedt onder andere alarmeringsdiensten aan, CAI Westland verschaft via zijn kabelnetwerk toegang tot het computernetwerk Internet.

Donkersloot onderstreept dat de nationale kabelinfrastructuur zich bij uitstek leent om de elektronische snelweg te vormen die Nederland het digitale tijdperk in leidt. In de eerste plaats heeft nagenoeg elke Nederlander al een aansluiting, in de tweede plaats is de capaciteit van de (breedbandige) coax-kabel veel groter dan die van de (smalbandige) telefoonkabel die PTT Telecom naar de Nederlandse woningen heeft getrokken. Die telefoonkabel schiet tekort, aldus Donkersloot, als transmissiecapaciteit vretende video-beelden moeten worden verzonden. “Als de PTT glas tot aan de huiskamer wil leggen, vergt dat een investering van 15 tot 20 miljard gulden”, zegt hij.

Om het Nederlandse kabelnet bruikbaar te maken voor alle beoogde telecom-verkeer, tot en met telefonie, zullen de diverse kabelbedrijven de komende jaren niettemin ook zo'n 3 tot 6 miljard gulden moeten investeren. Het hoofdnet zal bijvoorbeeld helemaal moeten worden 'verglaasd'; glasvezel biedt veel meer transportcapaciteit dan de coax-kabels die nu nog op veel plaatsen de ruggegraat van het net vormen. Daarnaast is nog lang niet overal de apparatuur geplaatst die tweeweg-verkeer mogelijk maakt, en die is nodig om bijvoorbeeld kijkers vanuit hun luie stoel een film te laten bestellen. Ten slotte zijn er grote computers nodig (switches), die de vereiste schakelingen kunnen maken voor telefoonverkeer.

Het is mede wegens die hoge investeringen en de noodzaak kennis te verwerven van 'multimedia' dat de laatste jaren fusies tussen kabelbedrijven aan de orde van de dag zijn. Donkersloot: “Een net met te beperkte capaciteit komt nu al in de problemen”.

De Vecai-directeur telde in 1992 nog 180 leden/exploitanten. Begin dit jaar waren dat er 138. En het worden er absoluut minder, weet hij - acht tot twaalf wellicht, zo rond het jaar 2000. Op dit moment bedienen de vijftien grootste Vecai-leden al driekwart van Nederlands 5,5 miljoen kabelabonnees.

De voortrekkersrol bij de verdere ontwikkeling van kabeldiensten zal volgens Donkersloot bij de grote kabelmaatschappijen blijven liggen. De overname van KTA door Philips en USWest betitelt hij als vrij uitzonderlijk. “Je zou eigenlijk meer externe belangstelling verwachten voor Nederlandse kabelnetten, maar ik merk er weinig van”. Dat ligt, veronderstelt hij, aan de geringe bereidheid van met name energiebedrijven, die ook steeds commerciëler moeten opereren, hun kabelbelangen van de hand te doen. “Ze hechten er strategische betekenis aan”.

De vereiste investeringen in opwaardering van netwerken ziet Donkersloot allerminst als reden kabelbedrijven in de verkoop te doen. “Er is veel geld nodig, maar dat kan je met een goed ondernemingsplan zo bij de bank krijgen”. Wel ziet hij in de toekomst allerlei samenwerkingsverbanden tussen kabelbedrijven en dienstverleners ontstaan. “Je hebt een intermediair nodig voor de programmering. Je kan het niet zelf ontwikkelen, en de grote studio's zien je niet staan. Als kabelexploitanten hebben we bovendien weinig marketingervaring. Die moet je inhuren”.

Mede op grond van die onervarenheid raadt de Vecai zijn leden dan ook aan een duidelijke juridische scheiding te maken tussen het bestaande netwerkbeheer en de doorgifte van publieke radio- en tv-signalen enerzijds en nieuwe commerciële activiteiten aan de andere kant. “Onduidelijk is nog aan welke diensten consumenten daadwerkelijk behoefte hebben en wat ze ervoor willen betalen. Natuurlijk doen de exploitanten wel marktonderzoek, maar voor velen is het toch een beetje een sprong in het diepe”.

Op de kritiek dat nutsbedrijven als energiemaatschappijen en gemeentelijke kabelexploitanten met gemeenschapsgeld in toenemende mate 'ondernemertje spelen' heeft Donkersloot het niet zo begrepen. “Ze doen het niet met gemeenschapsgeld”, stelt hij. “De kabelexploitatie geschiedt op kostendekkende basis en iedereen is erbij gebaat dat er beter gebruik wordt gemaakt van de capaciteit. Er zijn geen gigantische reserves die benut kunnen worden voor commerciële experimenten: nieuwe investeringen moeten allemaal uit abonnementsgelden of inkomsten uit dienstverlening worden bekostigd. Hoewel de commerciële scheiding in deze overgangsfase nog niet overal is gerealiseerd, is duidelijk dat eventuele verliezen niet ten koste mogen gaan van de basisvoorziening”.

Wat er dient te gebeuren met eventuele winsten op nieuwe telecommunicatiediensten, waar het uiteindelijk om begonnen is, kan Donkersloot niet duidelijk aangeven. “Dat gebruiken ze maar voor de BV's of business units die ze voor de commerciële activiteiten oprichten. Voorlopig zal er nog heel veel geld worden gestoken in de infrastructuur en het opbouwen van een concurrentiepositie”. Misschien, peinst Donkersloot, kan op termijn het pakket basisdiensten van de kabelexploitanten gewoon goedkoper worden.