Italië dreigt 'helden' die bestel ten val brachten te verliezen

ROME, 28 JUNI. Antonio Di Pietro, de held van het nieuwe, schone Italië, de gangmaker achter de smeergeldonderzoeken, wordt langzaam maar zeker gaargekookt terwijl zijn vijanden erbij likkebaarden.

Al een paar maanden wordt systematische gepoogd hem kapot te maken. Di Pietro heeft nauwelijks verweer. Vrijwel eigenhandig heeft hij het oude politieke bestel ten val gebracht door te laten zien hoe ver de corruptie was doorgewoekerd. Maar tegen de lagen en listen van de mensen die ranzige dossiers tegen hem verspreiden, blijkt hij niet opgewassen.

De campagne tegen Di Pietro is een onderdeel van de poging de rechters op het Milanese paleis van justitie die de smeergeldaffaires hebben onderzocht, in diskrediet te brengen. Om een streep te zetten onder het corruptie-onderzoek Schone Handen. Stukje bij beetje wordt daarbij geprobeerd de mythe van Di Pietro af te breken, op een manier waarop Italië het patent lijkt te hebben: halve waarheden. Vage insinuaties, verdachtmakingen en schijnbaar concrete beschuldigingen van mensen die uiteindelijk weigeren man en paard te noemen. Geruchten die in de theatrale journalistieke cultuur terugkomen als grote krantekoppen. Autoriteiten die elkaar tegenspreken, juridische instanties die door elkaar heen werken.

Twee zaken lopen hierbij door elkaar: de persoonlijke integriteit van Di Pietro en het optreden van de Milanese 'smeergeldgroep' als geheel. Het decor voor de vaak verwarde ontwikkelingen zijn oproepen van zowel links als rechts om het primaat van de politiek te herstellen. Vrij vertaald: om de weerbarstige en lastige magistraten onder controle te brengen.

Di Pietro wordt beschuldigd zelf geen schone handen te hebben. De justitie in Brescia doet op twee punten een onderzoek naar hem. Maar omdat de zaak niet helemaal wordt vertrouwd, loopt er ook een onderzoek naar een Mister X die de beschuldigingen tegen Di Pietro in omloop heeft gebracht.

Het dossier tegen Di Pietro bevat een aantal vage toespelingen waarop de betrokkene heeft geantwoord dat hij niet eens weet waarover het gaat. Maar heel concreet en door Di Pietro toegegeven is de lening die hij in 1991 heeft gekregen van een vriend. Ruim een ton, zonder rente. Op zich niet ongebruikelijk in Italië. Probleem is dat die vriend het geld weer had geleend van Giancarlo Gorrini, een Milanese verzekeraar die tot drie jaar cel is veroordeeld wegens financiële fraude. Heeft Di Pietro met zijn rentevrije lening in feite een cadeau aangenomen van een corrupte verzekeraar?

Daarbij komt het onderzoek dat vorige week is begonnen naar de rol van Di Pietro bij de benoeming van zijn vriend Eleuterio Rea tot hoofd van de gemeentepolitie in Milaan, de vigili. Di Pietro heeft de eerste zitting van de selectiecommissie bijgewoond, overigens onder voorbehoud van goedkeuring van zijn superieuren. Daarna heeft hij niet meer meegedaan. Volgens een andere beschuldiging heeft Di Pietro ook druk uitgeoefend op Gorrini om Rea te helpen bij de afbetaling van speelschulden.

Een wilde hypothese doet nu de ronde dat Di Pietro is gechanteerd. Dat zou de achtergrond zijn van zijn onverwachte besluit in december vorig jaar om uit de magistratuur te stappen: een poging om het prestige van de smeergeldgroep te redden.

Er is op dit moment weinig concreets dat die hypothese steunt, zoals niemand hem heeft kunnen beschuldigen van een concrete faux pas in de smeergeldonderzoeken. Maar voor Giuliano Ferrara, vroeger een medestander van de socialistische leider Bettino Craxi en nu van Berlusconi, is Di Pietro al veroordeeld. “Di Pietro is nu een afgesloten hoofdstuk in de geschiedenis van de Italiaanse moraal”, aldus Ferrara. Vorige week werd zelfs het bericht verspreid dat Di Pietro zou worden gearresteerd.

Di Pietro zelf blijft zwijgen. Hij komt alleen naar discussies en lezingen op voorwaarde dat daarbij geen journalisten aanwezig zijn. Er is al te gemakkelijk van alles en nog wat over hem geschreven. Toen hij een paar maanden geleden in een opwelling alle wachtende persmuskieten vervloekte en verzuchtte dat hij naar het buitenland wilde, kopten de kranten de volgende dag in alle ernst: Di Pietro wil weg uit Italië.

Er is vrijwel niemand meer die vierkant achter Di Pietro gaat staan. Voor links heeft Di Pietro afgedaan sinds hij duidelijk heeft gemaakt dat zijn politieke sympathieën bij centrum-rechts liggen. Berlusconi en zijn bondgenoten lachen in hun vuistje. Na alle kritiek vanuit dit kamp op het politieke vervolgingsbeleid van de Milanese justitie zijn zij de logische verdachten. Waarom heeft Paolo Berlusconi, broer van de mediamagnaat en zelf verdachte in een aantal corruptiezaken, contact heeft gezocht met Gorrini, de man van de lening? Wat is er waar van de berichten dat de beschuldigingen tegen Di Pietro afkomstig zijn van het ministerie van defensie toen Cesare Previti, een naaste vertrouweling van Silvio Berlusconi, daar minister was?

Ook zijn collega's in de Milanese smeergeldgroep zwijgen over de aantijgingen tegen Di Pietro persoonlijk. Zij hebben hun handen vol met een andere campagne. Vorig najaar gelastte het kabinet-Berlusconi een inspectie van het Milanese openbaar ministerie. De magistraten in de smeergeldgroep slaagden daarvoor met vlag en wimpel. Maar volgens de toenmalige minister van justitie, Alfredo Biondi, klopte er iets niet. Hij zei dat de Milanese justitie de inspecteurs onder druk hadden gezet. Zijn opvolger Mancuso nam deze theorie over en gelastte een nieuwe inspectie.

Een van de inspecteurs, die inmiddels uit haar functie is gezet, heeft gezegd dat er inderdaad pressie is uitgeoefend op de groep van vier inspecteurs, maar zei dat dit niet door Milaan was gebeurd. Door wie dan wel? Daarop gaf inspecteur Evelina Carnale geen antwoord.

Afgelopen weekeinde waarschuwde president Scalfaro tegen pogingen om de Milanese smeergeldgroep te ontmantelen. Het leek een vermaning aan minister Mancuso, die maandag reageerde met een geprikkeld communiqué. Hij blijft vasthouden aan een nieuwe inspectie. Mancuso wil ook het onderzoek naar de zelfmoord van een van corrupte verdachte gevangene heropenen, maar intussen groeit de roep om zijn aftreden.

Het enorme prestige dat de magistraten nog maar een jaar geleden hadden, heeft veel deuken opgelopen door het bombardement met steeds nieuwe vraagtekens. Italië dreigt zijn Milanese helden te verliezen.