Chirac liet zijn humeur niet bederven

CANNES, 28 JUNI. Wat veel waarnemers hadden voorspeld werd op de top van de Europese Unie in Cannes ook werkelijkheid: door de starre houding van de Britse premier John Major, die in eigen land vecht voor zijn politieke leven, draaide de discussie over Europol uit op een teleurstelling. Major kon zich geen compromissen veroorloven en weigerde, tot groot ongenoegen van Nederland, het Europese Hof van Justitie toezicht te laten houden op de nieuwe Europese politie-organisatie.

Gastheer Jacques Chirac toonde begrip voor “de moeilijke politieke situatie in Groot-Brittannië [...] van een van de Britse leiders met wie het gesprek over Europa het best verloopt”. Maar hij moest zo wel accepteren dat hij de belofte moest schenden van zijn voorganger, François Mitterrand, die een half jaar geleden had toegezegd dat het Franse EU-voorzitterschap de laatste problemen zou oplossen die het tekenen van de Europol-conventie nog in de weg stonden. Door Majors hardnekkige verzet tegen bemoeienis van het Europese Hof van Justitie met de Europese politiedienst, kon in Cannes niets definitiefs worden geregeld. De enige tekst waarmee alle regeringsleiders konden instemmen, bepaalt dat uiterlijk juni volgend jaar een besluit wordt genomen over “het eventueel toekennen van bevoegdheden” aan het Hof. De in Den Haag zetelende Europol zal dus voorlopig nog niet voluit de misdaad in de Europese Unie te lijf kunnen gaan, wat de Europese burger verdriet zal doen.

Die uitkomst legde een schaduw over Chiracs entree op het Europese podium, maar de Franse president leek zich daar weinig van aan te trekken. Het staatshoofd wilde zijn goede humeur niet laten bederven, zo leek het. En dat was eigenlijk tijdens de hele top het geval.

Zelfs maandagavond tijdens het diner in het stijlvolle Martinez hotel liet hij zich niet provoceren door kritische opmerkingen, van onder andere premier Kok, over zijn voornemen de kernproeven te hervatten. “Zeer hoffelijk zijn er vragen gesteld”, blikte Chirac gisteren op de persconferentie na afloop van de top terug. “De kritiek verbaast me niet en ik ben er niet van onder de indruk”, vervolgde de president, die nog eens onderstreepte dat zijn besluit onherroepelijk vaststaat.

Verder kon Chirac bogen op een paar succesjes. Zo wist hij de Duitse kanselier Helmut Kohl en de Spaanse premier Felipe Gonzalez te overreden om toegeeflijk te zijn bij de verdeling van de miljardensteun die de Europese Unie de komende vijf jaar uittrekt voor zijn oostelijke en zuidelijke buren. Dit zorgde ervoor dat al in de eerste middag van zijn top overeenstemming werd bereikt over akkoorden voor steun aan Midden- en Oosteuropa, aan het Middellandse Zeegebied en aan de ACP-landen, ontwikkelingslanden in Afrika, het Caraïbisch gebied en het gebied van de Stille oceaan waarmee de EU een speciale band heeft. Kok, die vond dat Nederland te veel zou moeten betalen, werd op dit punt nog gepaaid met ruim 40 miljoen gulden. Dat bedrag wordt, voor rekening van Parijs, in mindering gebracht op de Nederlandse bijdrage van 1,4 miljard gulden aan het fonds voor de ACP-landen.

Na afloop van de top bleek in de eerste plaats de Nederlandse delegatie aangeslagen. Steun zoekend binnen de Benelux had vooral Nederland zich de afgelopen maanden ingezet voor een volwaardige rol van het Hof. De bedoeling is dat de EU-lidstaten het komende jaar proberen alsnog een bevredigende regeling te treffen. Maar meer dan die intentieverklaring ligt niet op tafel. Kok houdt alleen het dreigement achter de hand dat het Nederlandse parlement “de Europol-conventie niet zal ratificeren zolang er geen duidelijkheid bestaat over de rol van het Hof”.

Premier Kok zei gistermiddag te hopen dat “de tijd zal werken in het voordeel van de veertien lidstaten die vóór een rol van het Hof zijn, en in het nadeel van het Britse isolement”. Nederlandse diplomaten waren minder optimistisch. Zij wezen er op dat bondskanselier Kohl, de grote gangmaker achter Europol, het Nederlandse standpunt over het Hof steunt, maar dat hij uiteindelijk zal kiezen voor een snelle start van de politie-organisatie. Waar Kok zich op het standpunt stelt dat geen verdrag beter is dan een slecht verdrag, ziet de pragmatische bondskanselier liever een slecht verdrag dan geen verdrag. “Kohl is weliswaar de beste politicus van Europa, maar niet de beste jurist”, werd opgemerkt in het gevolg van de bondkanselier.

Ook aan de inzet van Frankrijk voor het Nederlandse standpunt wordt getwijfeld. “Als EU-voorzitter was Frankrijk geïnteresseerd in het vinden van een compromis”, aldus een Nederlandse diplomaat. “Maar na 1 juli is Frankrijk voorzitter af. Ik denk dat de Fransen dan snel zullen terugvallen in hun oude positie, die dichter bij het Verenigd Koninkrijk ligt dan bij Nederland. Ik vrees dat het momentum voor Europol nu verloren is gegaan.”

Dat de Britse positie zal veranderen, is absoluut uitgesloten, zo liet premier Major na afloop van de Eurotop weten. “Ik ben een grote voorstander van Europol”, getuigde hij. “We hebben de conventie nodig, vooral in de strijd tegen de drugshandel. Daarom ben ik zeer blij met het resultaat dat we hebben bereikt. Maar ik heb altijd gezegd dat ik tegen een rol van het Hof ben.”

De conventie over Europol mag volgens de premier niet dienen om het Europese hof als instelling van de gemeenschap via een achterdeur de intergouvermentele pijler van de Europese samenwerking binnen te halen. “Daarover zijn we altijd volstrekt duidelijk geweest en niemand moet de indruk krijgen dat we het komend jaar een ander standpunt zullen innemen.”

Na de informele discussie tijdens het diner op maandagavond, werd het gebakkelei over Europol gisterochtend nog even voortgezet. Kok hield vol dat er in de verklaring moest staan dat “ten laatste” medio volgend jaar moet worden besloten over de rol van het Hof. Major repliceerde dat die formulering “een leuk snoepje” leek, maar dat het wel een vergiftigd snoepje was. Chirac werd ongeduldigd en merkte op dat de hele discussie van gisteravond opnieuw begon. Maar Dehaene viel Kok bij met de opmerking dat hij met de formulering “zo snel mogelijk” een oplossing vinden, ook niet kan aankomen bij zijn parlement.

Chirac probeerde nog een uitweg te vinden door voor te stellen een werkgroep van wijze mannen te benoemen, onder leiding van oud-president Giscard d'Estaing. De ook in Cannes aanwezige ministers van financiën hadden eerder al beleefd het voorstel van de hand gewezen om d'Estaing de problemen rond de toekomstige Europese muntunie te laten bestuderen. Toen Major nog eens verklaarde dat hij geen enkele toezegging kon doen, kreeg Chirac er genoeg van. “Ik stop ermee”, zei hij en ging over tot de agendapunten die nog moesten worden afgerond voor de 'kandidaattoetreders' uit Midden- en Oosteuropa, Cyprus en Malta, voor de lunch aan tafel werden genood.

Tijdens zijn afsluitende persconferentie, ging Chirac nauwelijks in op Europol. In een drie kwartier durend monoloog liep hij nog eens de onderwerpen langs die de afgelopen dagen waren besproken. Europol was problematisch, Europa in het algemeen te bureacratisch en de hoeveelheid geld die de lidstaten willen uittrekken voor de ACP-landen was ook al geen groot succes, “want het is evenveel als de afgelopen vijf jaar al werd vrijgemaakt”. Het enige waarover het Franse staatshoofd echt enthousiast raakte, was de bijeenkomst met de regeringsleiders uit de gastlanden. “Ontroerend”, volgens Chirac die ook bij de politici die voor het eerst bij de EU-leiders mochten aanzitten, tranen van ontroering bespeurde. “Zij hebben hun familie hervonden”, stelde Chirac, “een georganiseerde familie.”